บาติกอาเซียน : การสร้างสรรค์ด้วยการผสมผสานจากศิลปะบาติกแห่งอาเซียน “ชุดรามายณะ”

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาวิเคราะห์ลวดลายศิลปะบาติกของประเทศในกลุ่มอาเซียน จำนวน 10 ประเทศ โดยการจัดกลุ่มตามหลักภูมิศาสตร์ ได้แก่ กลุ่มเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่หรืออินโดจีน ตั้งอยู่ทางทิศเหนือ ประกอบด้วย ประเทศไทย ลาว พม่า กัมพูชา และเวียดนาม กลุ่มเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นสมุทร ตั้งอยู่ทางทิศใต้ ประกอบด้วย ประเทศอินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ บรูไนดารุสซลาม และฟิลิปปินส์ กลุ่มตัวอย่างผลงานศิลปะบาติกที่นำมาศึกษา จำนวน 40 ผลงาน ประกอบด้วย ผลงานจากหนังสือ ผลงานของศิลปินผู้สร้างงานศิลปะบาติก ตัวอย่างงานศิลปะบาติกในพิพิธภัณฑ์ และจากสื่ออินเทอร์เน็ต  2. สังเคราะห์และสร้างสรรค์ศิลปะ            บาติก โดยประยุกต์แนวคิด รูปแบบ เนื้อหา นำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ ด้านเนื้อหาเรื่องราว รูปแบบการถ่ายทอดลวดลาย วัสดุอุปกรณ์ เทคนิคกระบวนการ สี และความหมายของลวดลาย นำมาสร้างสรรค์ศิลปะบาติก ชุดรามายณะ

ผลการวิจัย มีดังนี้ 1) ด้านเนื้อหาเรื่องราว ส่วนใหญ่ที่พบจากการศึกษา คือ ลวดลายเรขาคณิต ลวดลาย               ที่ออกแบบมาจากพรรณพฤกษา (ดอกไม้ ใบไม้) ลวดลายเกี่ยวกับวิถีชีวิต ลวดลายจากการผสมผสานระหว่างพรรณพฤกษาและเรขาคณิต การผสมผสานระหว่างลวดลายสัตว์และพืช ส่วนลวดลายเกี่ยวกับวัฒนธรรมพบน้อยที่สุด                  2) ด้านรูปแบบการถ่ายทอดลวดลาย พบว่ามี 3 กลุ่ม คือ ลวดลายเหมือนจริง ลวดลายในอุดมคติ และลวดลายแบบนามธรรม 3) ด้านวัสดุอุปกรณ์ ทุกประเทศมีการสร้างสรรค์ผลงานโดยใช้ผ้าฝ้ายและขี้ผึ้งเป็นหลัก ใช้จันติ้งหรือปากกาเขียนเทียนในการวาดลวดลาย รองลงมาใช้บล็อกสำหรับพิมพ์ลวดลายด้วยเทียน 4) ด้านเทคนิคกระบวนการ พบว่า ใช้วิธีการย้อมสีเป็นหลัก รองลงมาเป็นวิธีการระบายสี 5) ด้านสี พบว่ามีทั้งการใช้สีเดียวและการใช้สีหลายสี ซึ่งเป็นสีแบบกลมกลืนมากกว่าการใช้สีที่ตัดกันรุนแรง และ 6) ด้านความหมายของลวดลาย พบว่าลวดลายดั้งเดิมจะมีอิทธิพลต่อ             ผู้สวมใส่ในด้านการมีสุขภาพดี อายุยืน และช่วยป้องกันสิ่งอันตรายต่างๆ เมื่อวิเคราะห์เชิงข้อมูลการจัดกลุ่มประเทศ ทั้ง 2 กลุ่ม พบว่าผลงานศิลปะบาติกจะใช้เทคนิคกระบวนการและลวดลายที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน เนื่องจากเชื้อชาติ ศาสนา การแพร่หลายทางวัฒนธรรมของศิลปะบาติกสู่ประเทศต่างๆ จากข้อมูลดังกล่าว ผู้วิจัยได้นำผลการศึกษา               มาสังเคราะห์เพื่อออกแบบลวดลาย ทดลองสร้างสรรค์ โดยใช้ผ้าลูกไม้เป็นวัสดุหลักเนื่องจากผ้ามีผิวสัมผัสที่ไม่ราบเรียบ ใช้เทคนิคการผสมผสานโดยนำไปย้อมด้วยสีธรรมชาติ วาดลวดลายด้วยพู่กันและจันติ้งก่อนและย้อมทับด้วยสีสังเคราะห์ จากนั้นวาดลวดลายด้วยปากกาเขียนผ้าอีกครั้ง ผลที่ได้คือ ลักษณะของผลงานมีความแปลกใหม่ แตกต่าง  ไปจากงานศิลปะบาติกแบบที่เคยมีมา เนื่องจากลวดลายบนชิ้นงานจะมีลักษณะ 3 มิติ  ซึ่งจะปรากฏลวดลายของผ้าลูกไม้ซ้อนอยู่ด้านในของลวดลายอย่างชัดเจน นอกจากนี้ยังปรากฏกลุ่มสีใหม่ คือ กลุ่มสีพาสเทลที่เกิดจากการย้อมสีธรรมชาติและสีสังเคราะห์ ซึ่งมีลักษณะอ่อนหวาน สีไม่ฉูดฉาด ดูสบายตา เหมาะสำหรับนำไปสร้างสรรค์ผลงานศิลปะบาติกได้อีกรูปแบบหนึ่ง