ศิลปะเพื่อการสืบสาน : รูปแบบการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมบนฐานศิลปะ เพื่ออนุรักษ์ภูมิปัญญาการต่อเรือไม้อยุธยา

บทคัดย่อ

บทความนี้นำเสนอข้อค้นพบซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการวิจัยที่มุ่งพัฒนากระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมบนฐานศิลปะ เพื่อทำความเข้าใจบทบาทของศิลปะ พื้นที่ และการมีส่วนร่วมของชุมชนต่อการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ โดยมีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1. ออกแบบและพัฒนากระบวนการเรียนรู้ดังกล่าว 2. วิเคราะห์ผลการเรียนรู้เชิงพื้นที่ ศิลปะ และการมีส่วนร่วมที่มีต่อการรับรู้และทัศนคติของผู้เข้าร่วม และ 3. ประเมินความสอดคล้องของแนวคิด ABL, PBE, PAR, CBAE และ Critical Pedagogy การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เก็บข้อมูลตลอด 4 เดือน จากผู้เข้าร่วมกิจกรรม โดยมีแบบสอบถามที่สมบูรณ์จำนวน 42 ชุด สำหรับการวิเคราะห์ ผ่าน 3 ระยะ ได้แก่ การออกแบบร่วม การปฏิบัติการเวิร์กช็อปในพื้นที่คานเรือศรีเจริญ และการสะท้อนผลร่วมกัน โดยใช้การสังเกต แบบสอบถาม การสนทนากลุ่ม การสัมภาษณ์เชิงลึก และการวิเคราะห์ผลงานศิลปะ ผลการศึกษาพบว่า ผู้เข้าร่วมร้อยละ 100 เห็นว่ากิจกรรมช่วยเพิ่มความเข้าใจและการเห็นคุณค่าวัฒนธรรม และร้อยละ 97.62 เห็นว่ากิจกรรมสอดคล้องกับความคาดหวัง ขณะที่ร้อยละ 88.10 สนใจเข้าร่วมเครือข่ายอนุรักษ์ในอนาคต ผลเชิงคุณภาพยืนยันว่า ABPL ส่งเสริมการเรียนรู้ 4 มิติ ได้แก่ ความรู้เชิงเทคนิค อารมณ์และสุนทรียภาพ ความเข้าใจด้านวัฒนธรรม–นิเวศ และมิติด้านสังคม–การสื่อสาร อีกทั้งยังช่วยยกระดับการตระหนักรู้เชิงพื้นที่และเปิดพื้นที่ให้ชุมชนเป็น
ผู้ร่วมสร้างความรู้ จึงมีศักยภาพเป็นนวัตกรรมการเรียนรู้ด้านวัฒนธรรมทั้งในระดับชุมชนและระบบการศึกษา