การศึกษาวิเคราะห์ปรัชญาการศึกษาตามแนวพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

การศึกษามีบทบาทสำคัญในการพัฒนามนุษย์และสังคม อันเป็นกระบวนการทำความเข้าใจตนเอง ผู้อื่น และการถ่ายทอดองค์ความรู้สู่คนรุ่นหลัง ปรัชญาการศึกษาตะวันตกจำแนกได้ 5 แนว ได้แก่ สารัตถนิยม นิรันตรนิยม พิพัฒนนิยม ปฏิรูปนิยม และอัตถิภาวนิยม แต่ละแนวมีเป้าหมายและวิธีการที่แตกต่างกัน ในขณะที่การศึกษาตามแนวพระพุทธศาสนามุ่งสู่ “การดับทุกข์” ผ่านกระบวนการอริยมรรค ซึ่งตั้งอยู่บนปัจจัยสำคัญ 7 ประการ คือ กัลยาณมิตรสัมปทา ศีลสัมปทา ฉันทสัมปทา อัตถสัมปทา ทิฏฐิสัมปทา อัปปมาทสัมปทา และโยนิโสมนสิการ ผลการศึกษาเปรียบเทียบพบว่า สารัตถนิยมสอดคล้องกับกัลยาณมิตรสัมปทาในฐานะแหล่งเสียงภายนอก (ปรโตโฆสะ) นิรันตรนิยมสอดคล้องกับศีลสัมปทาในฐานะการฝึกปฏิบัติบนหลักสัจจะ; พิพัฒนนิยมสอดคล้องกับฉันทสัมปทาในมิติการปรับตนให้เข้ากับบริบท แต่หากปฏิเสธองค์ความรู้เดิมทั้งหมดจะโน้มไปสู่ปฏิรูปนิยม อัตถสัมปทาสัมพันธ์กับอัตถิภาวนิยมที่เน้นคุณค่าปัจเจกบุคคล ส่วนทิฏฐิสัมปทา อัปปมาทสัมปทา และโยนิโสมนสิการเป็นองค์ความรู้ที่จำเพาะในพระพุทธศาสนา