สารัตถะกับความเปลี่ยนแปลง: จากอริสโตเติลสู่พระพุทธองค์

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบแนวคิดเรื่อง “สารัตถะและความเปลี่ยนแปลง” ระหว่างอริสโตเติลและพระพุทธองค์ โดยเริ่มจากการศึกษาทฤษฎีสารัตถะและกลไกการอธิบายความเปลี่ยนแปลงผ่านศักยภาพและความเป็นจริงในปรัชญาของอริสโตเติล จากนั้นศึกษาหลักไตรลักษณ์และปฏิจจสมุปบาทในพระพุทธศาสนา ซึ่งอธิบายความเปลี่ยนแปลงโดยไม่ยึดถือสารัตถะ ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า แม้ทั้งสองระบบต่างพยายามตอบคำถามเกี่ยวกับความต่อเนื่องท่ามกลางการเปลี่ยนแปลง แต่กลับได้ข้อสรุปที่ตรงกันข้าม อริสโตเติลยืนยันการมีอยู่ของสารัตถะ ขณะที่พระพุทธองค์ปฏิเสธสารัตถะและชี้ให้เห็นความจริงแห่งความสัมพันธ์เชิงเหตุปัจจัย การเปรียบเทียบนี้ช่วยให้เข้าใจผลกระทบเชิงอภิปรัชญา จริยศาสตร์ และโลกทัศน์ที่แตกต่างกันของทั้งสองอารยธรรม อีกทั้งยังมีนัยสำคัญต่อการสร้างบทสนทนาทางปรัชญาระหว่างตะวันตกและตะวันออกในยุคปัจจุบัน