ปัจจัยเชิงพฤติกรรมของประชาชนเจเนอเรชัน Y และ Z ที่มีผลต่อการใช้ขนส่งสาธารณะเพื่อการลด PM₂.₅ ในกรุงเทพมหานคร
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5) ในกรุงเทพมหานครเป็นหนึ่งในประเด็นสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพและเศรษฐกิจ โดยเฉพาะจากการพึ่งพาการใช้ยานพาหนะส่วนบุคคล บทความวิจัยนี้จึงต้องการศึกษาปัจจัยด้านพฤติกรรมของประชาชนในกรุงเทพมหานครที่ส่งผลต่อพฤติกรรมในการลดการปล่อยมลพิษ PM2.5 โดยหันมาใช้ระบบขนส่งสาธารณะ ด้วยการประยุกต์ใช้ทฤษฎีพฤติกรรมตามแผน วิเคราะห์ผ่านแบบจำลองสมการเชิงโครงสร้าง โดยใช้ข้อมูลปฐมภูมิที่สำรวจจากกลุ่มประชาชนในเจเนอเรชัน Y และ Z ที่มีอายุระหว่าง 18-44 ปี ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร จำนวน 188 ตัวอย่าง ผลการศึกษาพบว่า การรับรู้การควบคุมพฤติกรรม (β = 0.44, p < 0.01) บรรทัดฐานทางศีลธรรมส่วนบุคคล (β = 0.66, p < 0.01) และ ทัศนคติ (β = 0.20, p < 0.01) ส่งผลบวกอย่างมีนัยสำคัญต่อเจตนาใช้ขนส่งสาธารณะ ขณะที่การคล้อยตามกลุ่มอ้างอิงไม่มีผลโดยตรงแต่มีผลทางอ้อมผ่านบรรทัดฐานทางศีลธรรมส่วนบุคคล และการรับรู้การควบคุมพฤติกรรม (β = 0.54 และ 0.32, p < 0.01) ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ได้แก่ (1) การปรับปรุงคุณภาพและความครอบคลุมของระบบขนส่งสาธารณะ (2) การสร้างแรงจูงใจทางเศรษฐศาสตร์ เช่น ส่วนลดค่าโดยสารหรือเครดิตภาษี และ (3) การรณรงค์เพิ่มการตระหนักรู้ผลกระทบ PM2.5 ผ่านแคมเปญสื่อสังคมออนไลน์ ผลการศึกษานี้ช่วยสนับสนุนการออกแบบนโยบายลดมลพิษทางอากาศเชิงพฤติกรรม และเป็นฐานข้อมูลสำหรับการวิเคราะห์ผลประโยชน์เชิงเศรษฐศาสตร์ของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการเดินทางในเขตเมืองที่สอดคล้องกับพฤติกรรมของประชาชนกรุงเทพมหานครในปัจจุบัน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่นำมาสมัครลงตีพิมพ์ในวารสารต้องไม่เคยได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่มาก่อน และไม่ส่งต้นฉบับบทความซ้ำซ้อนกับวารสารอื่น รวมทั้งผู้เขียนบทความต้องไม่ละเมิดหรือคัดลอกผลงานของผู้อื่น
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมมลพิษ. (2563, 5 มิถุนายน). โครงการศึกษาแหล่งกำเนิดและแนวทางการจัดการฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน ในพื้นที่กรุงเทพและปริมณฑล. กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. https://www.pcd.go.th/airandsound/โครงการศึกษาแหล่งกำเนิ/
กรมควบคุมมลพิษ. (2564, 2 สิงหาคม). รายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทย ปี 2564. กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. https://www.pcd.go.th/publication/26626/
เจษฎา ปริตาโพธิ์. (2550). พฤติกรรมและทัศนคติของผู้ใช้บริการรถตู้โดยสารที่ให้บริการในเขตชุมชนชานเมือง. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].
นิพนธ์ พัวพงศกร, กัมพล ปั้นตะกั่ว, และ สุทธิภัทร ราชคม. (2566, 9 มีนาคม). ข้อจำกัดในการแก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5. สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. https://tdri.or.th/2023/03/pm2-5-thailands-solutions/?fbclid=IwAR29pv-_RucKKWOZFlQ1VTgzH98pIMZ73brrlKL9Jwt_xflHBJzGVIvhC2s
ภาธินันท์ ไทยทัตกุล, พัฒนพงษ์ แสงหัตถวัฒนา, และ อรณิชา อนุชิตชาญชัย. (2563). การจัดการความต้องการในการเดินทางเพื่อลดใช้รถยนต์ส่วนบุคคล. Journal of Transportation and Logistics (TRANSLOG), 2563(1), 97-119. https://doi.org/10.58837/CHULA.TRANSLOG.2020.1.5
วนิชย์ ไชยแสง. (2564). การยอมรับของเกษตรกรในการทำเกษตรแบบอินทรีย์: การประยุกต์ใช้ทฤษฎีพฤติกรรมตามแผนและค่าความคาดหวัง. วารสารเศรษฐศาสตร์และกลยุทธ์การจัดการ, 8(2), 122-142.
วีรพงษ์ ชมภูนุช. (2554). ปัจจัยที่มีผลต่อความตั้งใจเปลี่ยนรูปแบบการเดินทางจากรถยนต์ส่วนบุคคลเป็นรถขนส่งสาธารณะในกรุงเทพมหานคร [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].
วิวัฒน์ จันทร์กิ่งทอง. (2557). ทฤษฎีพฤติกรรมตามแผนกับความภักดีของนักท่องเที่ยว. วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร ฉบับภาษาไทย สาขาสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ และศิลปะ, 34(2), 131-146.
วิษณุ อรรถวานิช. (2562, 3 เมษายน). ต้นทุนของสังคมไทยจากมลพิษทางอากาศและมาตรการรับมือ. สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์. https://www.pier.or.th/abridged/2019/07/
ศูนย์สารสนเทศยานยนต์. (2563, 23 มีนาคม). สถิติปริมาณรถจักรยานยนต์จดทะเบียนใหม่ (ป้ายแดง). https://data.thaiauto.or.th/auto/motorcycle-stat/motorcycle-registration/stat-motorcycle-registration.html
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2568). โอกาสและความท้าทายของเด็กจบใหม่ในโลกการทำงาน. https://www.nesdc.go.th/wordpress/wp-content/uploads/2025/08/1.1-publisher_q2-68-1-โอกาสและความท้าทายของเด็กจบใหม่ในโลกการทำงาน-1.pdf
สุเมธ องกิตติกุล. (2555). การวิเคราะห์ผลประโยชน์ที่ประชาชนได้รับจากรายจ่ายของภาครัฐในสาขาการขนส่ง. สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย.
https://tdri.or.th/wp-content/uploads/2012/10/4.2_sumet.pdf
เอกธนัช โตงิ้ว. (2565). การสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างความรู้ทางสิ่งแวดล้อมและความตั้งใจซื้อของผู้บริโภคในการ ซื้อผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].
ไอคิวแอร์. (2562, 11 กุมภาพันธ์). มลพิษทางอากาศในรถยนต์. IQAir. https://www.iqair.com/th/newsroom/in-car-pollution
Ajzen, I. (1980). Understanding attitudes and predictiing social behavior. Englewood Cliffs.
Ajzen, I. (1987). Attitudes, traits, and actions: Dispositional prediction of behavior in personality and social psychology. Advances in Experimental Social Psychology, 20, 1-63. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60411-6
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. http://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
Ali, N., Nakayama, S., & Yamaguchi, H. (2023). Using the extensions of the Theory of Planned Behavior (TPB) for behavioral intentions to use Public Transport (PT) in Kanazawa, Japan. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 17, 100742. https://doi.org/10.1016/j.trip.2022.100742
Bamberg, S., & Möser, G. (2007). Twenty years after Hines, Hungerford, and Tomera: A new meta-analysis of psycho-social determinants of pro-environmental behaviour. Journal of Environmental Psychology, 27(1), 14-25. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2006.12.002
Bandyopadhyaya, V., & Bandyopadhyaya, R. (2022). Understanding public transport use intention post Covid-19 outbreak using modified theory of planned behavior: Case study from developing country perspective. Case Studies on Transport Policy, 10(4), 2044-2052. https://doi.org/10.1016/j.cstp.2022.09.002
Blok, V., Wesselink, R., Studynka, O., & Kemp, R. (2015). Encouraging sustainability in the workplace: A survey on the pro-environmental behaviour of university employees. Journal of Cleaner Production, 106, 55-67. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2014.07.063
Chen, M. -F., & Tung, P. -J. (2014). Developing an extended theory of planned behavior model to predict consumers’ intention to visit green hotels. International Journal of Hospitality Management, 36, 221-230. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2013.09.006
Douglass, R. B. (1977). Belief, attitude, intention, and behavior: An introduction to theory and research. JSTOR, 10(2), 130-130.
Fujii, S. (2006). Environmental concern, attitude toward frugality, and ease of behavior as determinants of pro-environmental behavior intentions. Journal of Environmental Psychology, 26(4), 262-268. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2006.09.003
Greaves, M., Zibarras, L. D., & Stride, C. (2013). Using the theory of planned behavior to explore environmental behavioral intentions in the workplace. Journal of Environmental Psychology, 34, 109-120. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2013.02.003
Han, H., & Kim, Y. (2010). An investigation of green hotel customers’ decision formation: Developing an extended model of the theory of planned behavior. International Journal of Hospitality Management, 29(4), 659-668. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2010.01.001
Kaewkluengklom, R., Satiennam, W., Jaensirisak, S., Satiennam, T., & Fukuda, A. (2017). Intention of Using Bus Rapid Transit (BRT): Comparing the theory of planned behaviour model between Thai and Japanese Young Adults. EAST.
https://easts.info/on-line/proceedings/vol.11/pdf/PP1665_H1.pdf
Klöckner, C. A. (2013). A comprehensive model of the psychology of environmental behaviour—A meta-analysis. Global Environmental Change, 23(5), 1028-1038. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2013.05.014
López-Mosquera, N. (2016). Gender differences, theory of planned behavior and willingness to pay. Journal of Environmental Psychology, 45, 165-175. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2016.01.006
Matthies, E., Selge, S., & Klöckner, C. A. (2012). The role of parental behaviour for the development of behaviour specific environmental norms – The example of recycling and re-use behaviour. Journal of Environmental Psychology, 32(3), 277-284. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2012.04.003
Ru, X., Qin, H., & Wang, S. (2019). Young people’s behaviour intentions towards reducing PM2.5 in China: Extending the theory of planned behaviour. Resources, Conservation and Recycling, 141, 99-108. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2018.10.019
Ryu, K., & Han, H. (2010). Predicting tourists' intention to try local cuisine using a modified theory of reasoned action: The case of New Orleans. Journal of Travel & Tourism Marketing, 27(5), 491-506. https://doi.org/10.1080/10548408.2010.499061
Sánchez-García, M., Zouaghi, F., Lera-Lopez, F., & Faulin, J. (2021). An extended behavior model for explaining the willingness to pay to reduce the air pollution in road transportation. Journal of Cleaner Production, 314, 128134. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.128134
Shalender, K., & Sharma, N. (2021). Using extended Theory of Planned Behaviour (TPB) to predict adoption intention of electric vehicles in India. Environment, Development and Sustainability, 23(1), 665-681. https://doi.org/10.1007/s10668-020-00602-7
Shi, H., Wang, S., & Zhao, D. (2017). Exploring urban resident’s vehicular PM2.5 reduction behavior intention: An application of the extended theory of planned behavior. Journal of Cleaner Production, 147, 603-613. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2017.01.108
Steg, L., Dreijerink, L., & Abrahamse, W. (2005). Factors influencing the acceptability of energy policies: A test of VBN theory. Journal of Environmental Psychology, 25(4), 415-425. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2005.08.003
The Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD]. (2016, June 9). The economic consequences of outdoor air pollution. https://www.oecd.org/en/publications/the-economic-consequences-of-outdoor-air-pollution_9789264257474-en.html
Van, H. T., Choocharukul, K., & Fujii, S. (2014). The effect of attitudes toward cars and public transportation on behavioral intention in commuting mode choice—A comparison across six Asian countries. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 69, 36-44. https://doi.org/10.1016/j.tra.2014.08.008
Wang, S. -H., & Yu, J. (2018). Structure-based design for binding peptides in anti-cancer therapy. Biomaterials, 156, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.biomaterials.2017.11.024
World Bank Group. (2016). The cost of air pollution: Strengthening the economic case for action. https://documents1.worldbank.org/curated/en/781521473177013155/pdf/108141-REVISED-Cost-of-PollutionWebCORRECTEDfile.pdf
World Health Organization. (WHO). (2022, October 24). Ambient (outdoor) air pollution. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health
