ปัญหาอำนาจหน้าที่ของอธิการบดีตามหลักการบริหารมหาวิทยาลัยสมัยใหม่

บทคัดย่อ

เมื่อพิจารณารูปแบบการบริหารจัดการสถาบันอุดมศึกษาในกำกับของรัฐ ได้เริ่มจากการที่รัฐบาลกำหนดให้สถาบันอุดมศึกษาของรัฐออกนอกระบบราชการ มีอิสระในการปกครองตนเอง ซึ่งการปกครองตนเอง (autonomy) เกิดจากการที่รัฐมีนโยบายกระจายอำนาจให้มหาวิทยาลัย โดยมุ่งเน้นให้มหาวิทยาลัยมีความรับผิดชอบต่อผลการดำเนินงาน สร้างความเข้มแข็งและคล่องตัวในการบริหารจัดการองค์กร บุคลากร การเงิน มีความคิดริเริ่มใหม่ ๆ และปรับตัวทันต่อการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง ทำให้การบริหารจัดการมีความรวดเร็วและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น สอดคล้องกับแนวคิดการบริหารจัดการภาครัฐแนวใหม่ (New Public Management) ซึ่งเน้นถึงการปรับเปลี่ยนการทำงานให้มีความทันสมัย จนกลายเป็นหลักการที่นิยมเรียกกันว่าธรรมาภิบาล หรือการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี (Good governance)

ดังนั้น เมื่อพิจารณาระบบการบริหารมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ ซึ่งอธิการบดีถือเป็นผู้บริหารสูงสุดตามโครงสร้างตำแหน่งทางการบริหาร แต่อำนาจหน้าที่ในการบริหารจัดการยังมีอยู่อย่างจำกัด ปัญหาที่ตามมาคืออธิการบดีมีอำนาจไม่เพียงพอสำหรับการดำเนินภารกิจต่าง ๆ ได้อย่างอิสระ ภายใต้เงื่อนไขการบริหารจัดการที่เปลี่ยนแปลงไป ในขณะที่สภามหาวิทยาลัย มีอำนาจหน้าที่ควบคุมดูแลกิจการที่มีความสำคัญด้านต่าง ๆ ซึ่งเรื่องอำนาจหน้าที่ระหว่างอธิการบดีและสภามหาวิทยาลัย ยังคงเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นและยังไม่มีการแก้ไขอย่างเหมาะสม เมื่อมหาวิทยาลัยตกอยู่ภายใต้แรงกดดันของกระแสทุนนิยม ที่ส่งผลให้มหาวิทยาลัยต้องจัดหารายได้ให้เพียงพอกับรายจ่ายเพื่อความอยู่รอด เมื่อพิจารณาอำนาจหน้าที่ของอธิการบดีในฐานะที่เป็นผู้บริหารสูงสุดแล้ว จึงควรมีความเหมาะสมต่อการบริหารจัดการมหาวิทยาลัยในยุคปัจจุบัน