มาตรการกฎหมายเพื่อการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำอย่างยั่งยืน : ศึกษาพื้นที่ชุ่มน้ำพรุควนขี้เสียน เขตห้ามล่าสัตว์ป่าทะเลน้อยอำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิทยานิพนธ์หัวข้อ “มาตรการทางกฎหมายในการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำอย่างยั่งยืน : ศึกษาพื้นที่ชุ่มน้ำพรุควนขี้เสียน เขตห้ามล่าสัตว์ป่าทะเลน้อย อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง” มีวัตถุประสงค์ในการศึกษา เพื่อศึกษามาตรการทางกฎหมายเกี่ยวกับการคุ้มครองและการอนุรักษ์พื้นที่ชุ่มน้ำพรุควนขี้เสียน เพื่อศึกษาสาเหตุของปัญหาที่เกิดขึ้นในพื้นที่ เพื่อศึกษากฎหมายและนโยบายของต่างประเทศและของประเทศไทยว่ามีมาตรการอย่างไรบ้าง ในการจัดการปัญหาที่เกิดขึ้นในพื้นที่ชุ่มน้ำพรุควนขี้เสียน และเพื่อเสนอแนะแนวทางที่ยั่งยืนในการแก้ไขปัญหา
พื้นที่ชุ่มน้ำพรุควนขี้เสียน มีคุณค่าทางธรรมชาติสูง มีความหลากกลายทางชีวภาพ มีความอุดมสมบูรณ์เป็นแหล่งเหมาะสมที่สัตว์สามารถทำรังวางไข่ได้ จากความอุดมสมบูรณ์ดังกล่าวจึงถูกประกาศให้พื้นที่เป็นคุ้มครอง เป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่าแห่งแรกของประเทศไทยตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503 และปี พ.ศ.2541ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นชุ่มน้ำที่มีสำคัญระหว่างประเทศ ตามอนุสัญญาว่าด้วยพื้นที่ชุ่มน้ำ (The Convention on Wetlands of International Importance especially as Waterfowl Habitat) ทั้งที่พื้นที่ได้รับการคุ้มครองทั้งจากกฎหมายระหว่างประเทศและกฎหมายภายในประเทศ แต่พื้นที่ชุ่มน้ำพรุควนขี้เสียนกลับมีความความเสื่อมโทรม คุณภาพน้ำผิวดินอยู่ในเกณฑ์เสื่อมโทรม เกิดปรากฏการณ์ยูโทรฟิเคชั่น พบการบุกรุกพื้นที่ชุมชนใช้ที่ดินผิดประเภท
จากการศึกษาพบว่าสาเหตุสำคัญของปัญหาดังกล่าวเกิดจากกฎหมายที่บังคับใช้ ขาดมาตรการที่เหมาะกับการจัดการปัญหาในพื้นที่และเกิดจากการดำเนินกิจกรรมบางประเภทของของชุมชนทะเลน้อย เช่น การเทน้ำทิ้งเสียจากการย้อมสีกระจูดลงสู่ธรรมชาติโดยไม่ผ่านการบำบัด การเททิ้งขยะใต้ถุนบ้าน ชุมชนขาดสถานที่จัดการขยะที่ถูกหลักวิชาการ ชุมชนต้องการเข้าใช้พื้นที่ชุ่มน้ำเพื่อการเกษตรและเพื่อพัฒนาที่ดิน นอกจากนั้นยังพบปัญหาที่ท้าทายในพื้นที่ อาทิ การบุกรุกพื้นที่โดยเจ้าหน้าที่ของรัฐ พื้นที่ขาดผู้มีความรู้เฉพาะทางด้านพื้นที่ชุ่มน้ำ และเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ขาดความต่อเนื่องในการปฏิบัติงาน
เพื่อให้ปัญหาดังกล่าวทุเลาลงและนำไปสู่มาตการการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำพรุควนขี้เสียนอย่างยั่งยืน ผู้วิจัยจึงมีข้อเสนอให้แก้ไขเพิ่มเติม เรื่องแหล่งกำเนิดมลพิษ ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 รวมถึงเสนอให้เลือกใช้สีธรรมชาติและสีเคมีในการย้อมสีกระจูด เสนอให้เทศบาลท้องถิ่นออกข้อกำหนด เรื่องตาข่ายรองรับขยะก่อนกับครัวเรือนที่เจาะพื้นบ้านที่จะเพื่อกรองขยะก่อน และออกข้อกำหนดให้มีจุดรับขยะ ในบริเวณที่รถขยะของเทศบาลเข้าไม่ถึง และเสนอให้มีการนำเทคโนโลยีการทำแผนที่พื้นที่คุ้มครองและ แสดงหลักเขตให้ชัดเจนเพื่อให้ประชาชนได้ทราบและไม่รุกล้ำเข้าไปเพื่อใช้ที่ดินเพื่อการเกษตร โดยข้อเสนอต่อปัญหาท้าทายคือ เสนอให้สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดพัทลุง เป็นหน่วยงานหลักในการสร้างเครือข่ายระหว่างจังหวัดที่มีพื้นที่ชุ่มน้ำและแลกเปลี่ยนบุคลากรที่มีความรู้ความชำนาญ เสนอให้กรมอุทยานฯ มีข้อกำหนด หรือ ออกประกาศให้การประจำราชการของหัวหน้าส่วนราชการในพื้นที่คุ้มครองนั้นต้องมีระยะประจำการต่อเนื่องอย่างน้อย 3 ปี รวมไปถึงกำหนดแผนการดำเนินที่มีความร่วมมือกับประเทศภาคีเพื่อแลกเปลี่ยนบุคลากรและเรียนรู้การจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีลักษณะปัญหาคล้ายคลึงกัน รวมไปถึงออกข้อกำหนดสร้างโอกาสให้ชุมชนและมูลนิธิพื้นที่ชุ่มน้ำได้มีส่วนร่วมในการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำพรุควนขี้เสียนอย่างยั่งยืน