สิทธิในการแจ้งย้ายออกจากภูมิลำเนาของผู้เยาว์ตามกฎหมาย

บทคัดย่อ

การที่กฎหมายกำหนดภูมิลำเนาของผู้เยาว์ขึ้นมาเพราะว่าผู้เยาว์เป็นบุคคลที่อ่อนด้วยอายุและประสบการณ์ กฎหมายจึงให้ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้ปกครองเข้ามากำหนดภูมิลำเนาให้เพื่อที่จะเป็นการคุ้มครองตัวผู้เยาว์มากกว่าที่จะอนุญาตให้ผู้เยาว์แสดงเจตนาในการกำหนดภูมิลำเนาเป็นของตนเองซึ่งอาจจะส่งผลเสียตัวต่อผู้เยาว์หรือกองทรัพย์สินได้ ดังนั้นภูมิลำเนาของผู้เยาว์ได้แก่ภูมิลำเนาของผู้แทนโดยชอบธรรมซึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองหรือผู้ปกครอง  แต่เมื่อพิจารณาหลักเกณฑ์ในการย้ายภูมิลำเนาของผู้เยาว์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และพระราชบัญญัติการทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534 พบว่ามีหลักการที่ขัดแย้งกันอยู่เนื่องจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดให้ผู้เยาว์ต้องมีภูมิลำเนาแห่งเดียวกับผู้แทนโดยชอบธรรมซึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง เพราะตัวของบิดามารดาที่เป็นผู้แทนโดยชอบธรรมมีสิทธิกำหนดที่อยู่ของผู้เยาว์ได้ตามมาตรา 1567 (1) นั้นเอง เพราะบิดามารดาผู้ใช้อำนาจปกครองมีหน้าที่ต้องให้ความอุปการะเลี้ยงดู  รวมทั้งให้การศึกษาแก่บุตรตามสมควร  ดังนั้นบุตรจึงต้องอยู่ในความควบคุมดูแลของบิดามารดาหรือผู้ใช้อำนาจปกครอง กฎหมายจึงให้สิทธิบิดามารดาหรือผู้ใช้อำนาจปกครองที่จะกำหนดที่อยู่ของบุตรผู้เยาว์ว่าจะให้อยู่ที่ใดตามที่เห็นสมควร นอกจากนี้มาตรา 44 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ก็กำหนดให้ผู้เยาว์มีภูมิลำเนาตามผู้แทนโดยชอบธรรมซึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครอง และโดยปกติบิดามารดาซึ่งเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมก็จะมีภูมิลำเนาที่เดียวกันอยู่แล้วจึงไม่มีปัญหาในเรื่องนี้แต่อย่างใด[1]  แต่เมื่อมาพิจารณาพระราชบัญญัติการทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534 มาตรา 30 กำหนดให้บุคคลที่อายุครบ 15 ปีบริบูรณ์ สามารถแจ้งย้ายภูมิลำเนาด้วยตนเองได้ ภายใต้เงื่อนไขของการแสดงเจตนาที่ต้องการจะเปลี่ยนแปลงภูมิลำเนาไปยังภูมิลำเนาที่แท้จริง ซึ่งเห็นได้ว่าในกรณีนี้ไม่จำเป็นที่ผู้เยาว์ต้องมีภูมิลำเนาแห่งเดียวกับผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้ปกครอง  และเห็นได้ว่าผู้ใช้อำนาจปกครองซึ่งก็คือบิดามารดาก็จะไม่สามารถกำหนดที่อยู่ของบุตรผู้เยาว์ที่อายุครบ 15 ปีบริบูรณ์ได้ตามมาตรา 1567 (1) แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์  ซึ่งในประเด็นนี้หากผู้เยาว์ที่อายุครบ 15 ปีบริบูรณ์ทำการแจ้งย้ายภูมิลำเนาโดยชอบด้วยหลักเกณฑ์และเงื่อนไขตามพระราชบัญญัติการทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534 แล้ว บิดามารดาหรือผู้ปกครองซึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรผู้เยาว์ย่อมไม่สามารถอ้างเหตุว่าตนสามารถกำหนดที่อยู่ของบุตรเพื่อเพิกถอนสิทธิในการย้ายภูมิลำเนาตามพระราชบัญญัติการทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534 ซึ่งเป็นภูมิลำเนาที่แท้จริงของผู้เยาว์ได้