หน้าที่ของรัฐกับการฟ้องร้องให้รัฐปฏิบัติตามหน้าที่ ตามหมวด 5 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 : ศึกษากรณีการแบ่งเขตอำนาจศาลในการพิจารณาคดี

บทคัดย่อ

           รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ได้บัญญัติหน้าที่ของรัฐไว้ในหมวด 5 มีความมุ่งหมายเพื่อให้สิทธิของประชาชนในเรื่องสำคัญเกิดเป็นรูปธรรมผ่านการปฏิบัติหน้าที่ของรัฐ ทั้งยังมีบทบัญญัติให้ประชาชนหรือชุมชนสามารถใช้สิทธิติดตามเร่งรัดให้หน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องปฏิบัติหน้าที่และฟ้องร้องต่อศาลได้ตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 มาตรา 7 (4) และมาตรา 45 บทความนี้จึงมุ่งศึกษาถึงลักษณะการบัญญัติหน้าที่ของรัฐในรัฐธรรมนูญของไทยเทียบกับสาธารณรัฐฝรั่งเศสและราชอาณาจักรสเปน และวิเคราะห์เปรียบเทียบเขตอำนาจและกระบวนการฟ้องร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญและศาลปกครองของไทย กรณีที่หน่วยงานของรัฐไม่ปฏิบัติหน้าที่หรือปฏิบัติหน้าที่ไม่ถูกต้องหรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าเกินสมควรตามกฎหมายวิธีพิจารณาคดีของศาลทั้งสองประเภทเพื่อวิเคราะห์และนำมาสรุปว่าการวินิจฉัยคดีดังกล่าวควรอยู่ในอำนาจของศาลใดจึงจะเหมาะสมและมีประสิทธิภาพมากกว่า

           จากการศึกษาพบว่า รัฐธรรมนูญของฝรั่งเศสและสเปนบัญญัติหน้าที่ของรัฐในลักษณะของสิทธิและเสรีภาพของประชาชน ซึ่งรัฐมีหน้าที่ต้องตอบสนองต่อสิทธิดังกล่าว มิได้บัญญัติหน้าที่ของรัฐไว้เป็นหมวดเฉพาะ เมื่อพิจารณาเขตอำนาจศาลในคดีฟ้องร้องหน่วยงานของรัฐให้ปฏิบัติหน้าที่สรุปได้ว่าศาลปกครองมีเขตอำนาจกว้างกว่าศาลรัฐธรรมนูญในประเด็นเกี่ยวกับวัตถุแห่งคดีและผู้มีสิทธิฟ้องคดี สำหรับกระบวนการฟ้องร้องต่อศาล กฎหมายกำหนดให้ผู้ร้องต้องดำเนินกระบวนการก่อนเสนอคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญให้ครบถ้วนก่อนซึ่งใช้เวลามาก ในขณะที่การเสนอคำฟ้องต่อศาลปกครองไม่ต้องดำเนินกระบวนการใดก่อนหากเรื่องที่ฟ้องเกี่ยวข้องกับการคุ้มครองประโยชน์สาธารณะ ปริมาณคดีดังกล่าวที่ขึ้นสู่ศาลรัฐธรรมนูญจึงมีเพียง 1 เรื่อง แม้ผลคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญจะผูกพันทุกองค์กรไม่เฉพาะแต่คู่กรณี แต่โอกาสที่คดีจะได้รับการวินิจฉัยโดยศาลรัฐธรรมนูญมีน้อย เนื่องจากบทบัญญัติเกี่ยวกับผู้มีสิทธิฟ้องคดีไม่ชัดเจนและกระบวนการก่อนเสนอคดีมีหลายขั้นตอน ดังนั้น หน้าที่ของรัฐจึงไม่จำเป็นต้องบัญญัติแยกเป็นหมวดเฉพาะ ประชาชนสามารถติดตามเร่งรัดหน่วยงานของรัฐให้ปฏิบัติหน้าที่ได้ตามหมวดสิทธิเสรีภาพของปวงชนชาวไทยและร้องเรียนต่อผู้ตรวจการแผ่นดินได้ตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติ ส่วนการฟ้องคดีควรอยู่ในเขตอำนาจของศาลปกครอง เนื่องจากหน้าที่ของรัฐซึ่งเป็นวัตถุแห่งคดีที่ศาลรับไว้พิจารณาวินิจฉัยล้วนเป็นการกระทำทางปกครอง และเพื่อให้ศาลรัฐธรรมนูญคงไว้ซึ่งหลักเขตอำนาจเฉพาะเจาะจงโดยอาศัยหลักเกณฑ์ที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นฐานในการวินิจฉัยเท่านั้น