สภาพและแนวทางของการพัฒนาการขนส่งทางรางของประเทศไทยกับภูมิภาคอาเซียน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่องสภาพและแนวทางของการพัฒนาการขนส่งทางรางของประเทศไทยกับภูมิภาคอาเซียน มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบันของโครงสร้างพื้นฐาน วิเคราะห์แนวทางการพัฒนาระบบโลจิสติกส์เชื่อมโยง และจัดทำข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์สู่การเป็นศูนย์กลางอาเซียน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี ทั้งการวิเคราะห์ข้อมูลทุติยภูมิเชิงสถิติและการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้เชี่ยวชาญ เพื่อประเมินขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในมิติต่าง ๆ
ผลการดำเนินงานระยะที่ 1 จากการสำรวจสภาพปัจจุบัน พบว่า ประเทศไทยมีการขยายตัวของโครงข่ายรถไฟทางคู่ครอบคลุมเส้นทางยุทธศาสตร์กว่า 3,150 กิโลเมตร ส่งผลให้ความจุในการเดินรถ (Line Capacity) เพิ่มขึ้นจาก 54 ขบวนต่อวัน เป็น 150-200 ขบวนต่อวัน และลดระยะเวลาการรอหลีกขบวนรถลงได้ เฉลี่ย 30 – 50 เปอร์เซ็นต์ อย่างไรก็ตามสัดส่วนการขนส่งสินค้าทางรางยังคงอยู่ที่ประมาณ 7 – 9 เปอร์เซ็นต์ของการขนส่งรวม ซึ่งต่ำกว่าเป้าหมายยุทธศาสตร์ชาติที่ตั้งไว้ที่ 15 เปอร์เซ็นต์ เนื่องจากข้อจำกัดด้านการเชื่อมต่อแบบไร้รอยต่อในสถานีขนส่งสินค้าหลัก ระยะที่ 2 ในการศึกษาการเชื่อมโยงสู่ภูมิภาคอาเซียน พบว่าแนวระเบียงเศรษฐกิจเหนือ – ใต้ (NSEC) โดยเฉพาะเส้นทางไทย-ลาว-จีนมีปริมาณการขนส่งสินค้าผ่านด่านหนองคายเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 25 เปอร์เซ็นต์ต่อปี นับตั้งแต่ปี 2565 โดยการวิเคราะห์ระบุว่าหากมีการปรับเปลี่ยนมาตรฐานระบบอาณัติสัญญาณให้เป็นระบบเดียวกัน (ETCS Level 1) จะสามารถเพิ่มความเร็วเฉลี่ยของรถไฟขนส่งสินค้าข้ามพรมแดนจาก 40 กม./ชม. เป็น 70-80 กม./ชม. ซึ่งจะช่วยลดต้นทุนโลจิสติกส์ข้ามแดนได้ไม่น้อยกว่า 15-20% เมื่อเทียบกับการขนส่งทางถนน ในระยะที่ 3 งานวิจัยเสนอแนวทางการยกระดับประเทศไทยเป็นศูนย์กลางภูมิภาคผ่านการพัฒนาท่าเรือบก (Dry Port) ใน 4 จังหวัดยุทธศาสตร์ ได้แก่ ฉะเชิงเทรา (รองรับ EEC), ขอนแก่น (เชื่อมลาว-จีน), นครราชสีมา (ประตูสู่อีสาน) และนครสวรรค์ (ศูนย์กลางภาคเหนือ) ซึ่งคาดการณ์ว่าจะช่วยลดต้นทุนโลจิสติกส์ต่อ GDP ลงมาอยู่ที่ระดับ 10-11 เปอร์เซ็นต์ ภายในปี 2570 พร้อมเสนอให้มีการจัดตั้งสถาบันวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีระบบรางเพื่อผลิตบุคลากรเฉพาะทางปีละ 2,500 คน เพื่อรองรับความต้องการของตลาดแรงงานในระบบรางอาเซียน ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าการบูรณาการท่าเรือบกทั้ง 4 แห่งเข้ากับโครงข่ายทางคู่จะเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนไทยสู่การเป็นจุดตัดยุทธศาสตร์ด้านคมนาคมที่สำคัญที่สุดของภูมิภาคอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
เอกสารอ้างอิง
กรมการขนส่งทางราง. (2567). รายงานการศึกษาความเหมาะสมและออกแบบรายละเอียดโครงการพัฒนาท่าเรือบก (Dry Port) ในพื้นที่ยุทธศาสตร์. กระทรวงคมนาคม.
กรมทางหลวง. (2568). แผนแม่บทการพัฒนาทางหลวงพิเศษระหว่างเมืองคู่ขนานทางรถไฟ (MR-MAP). กระทรวงคมนาคม.
กระทรวงคมนาคม. (2566). ยุทธศาสตร์การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมขนส่งของไทย พ.ศ. 2566-2580. สำนักงานปลัดกระทรวงคมนาคม.
กระทรวงแรงงาน. (2567). รายงานการวิเคราะห์ความต้องการแรงงานในอุตสาหกรรมระบบรางและโลจิสติกส์. กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน.
การรถไฟแห่งประเทศไทย. (2568). รายงานสถิติการขนส่งรายปี 2567 และแผนการบริหารจัดการล้อเลื่อน. ฝ่ายวางแผนยุทธศาสตร์ การรถไฟแห่งประเทศไทย.
จิราพร นาคะผิว. (2563). การวิเคราะห์ศักยภาพระบบรางไทย. วารสารวิจัยการขนส่ง. 15(2), 45–60.
นพดล พรหมณี. (2565). การประเมินผลกระทบทางเศรษฐกิจจากการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานระบบราง. วารสารวิจัยเศรษฐกิจและการขนส่ง. 12(1), 15–34.
สถาบันวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีระบบราง (องค์การมหาชน). (2568). แผนยุทธศาสตร์การวิจัยและถ่ายทอดเทคโนโลยีระบบรางไทย. กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร. (2568ก). รายงานสถิติและการวิเคราะห์การเปลี่ยนรูปแบบการขนส่งสินค้า (Modal Shift) ของประเทศไทย ประจำปี 2568. กระทรวงคมนาคม.
สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร. (2568ข). รายงานการศึกษาระบบเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการจัดการจราจรทางรางและติดตามขบวนรถ (Railway IoT & Big Data). กระทรวงคมนาคม.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2567ก). แนวทางการพัฒนาระบบโลจิสติกส์ภายใต้กรอบยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี: การเชื่อมโยงโครงข่ายอาเซียน. สำนักนายกรัฐมนตรี.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2567ข). รายงานภาวะเศรษฐกิจไทยและต้นทุนโลจิสติกส์ต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ ประจำปี 2567. สำนักนายกรัฐมนตรี.
ASEAN Secretariat. (2025a). ASEAN framework agreement on the facilitation of goods in transit (AFAFGIT): Implementation manual. ASEAN Secretariat.
ASEAN Secretariat. (2025b). ASEAN single window and trade facilitation: Progress report on cross-border logistics integration. ASEAN Secretariat.
ASEAN Secretariat. (2025c). ASEAN Transport Strategic Plan (Kuala Lumpur Transport Strategic Plan) 2016-2025: Review and Post-2025 Outlook. ASEAN Secretariat.
Asian Development Bank. (2023a). Connecting South Asia and Southeast Asia: A framework for rail integration and regional connectivity. Asian Development Bank.
Asian Development Bank.(2023b). Strategy 2030: Operational priority 7 - Fostering regional cooperation and integration through digital transport. Asian Development Bank.
UNCTAD. (2024). Local content policies in infrastructure projects: Lessons for emerging economies. United Nations.
United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific. (2025). Sustainable transport in Asia: Rail as a catalyst for carbon neutrality. United Nations.
World Bank. (2024). Green logistics and sustainable transport systems: Global trends and benchmarks for rail efficiency. World Bank Group.
World Bank. (2025). Railways and economic development: Harnessing TOD for sustainable growth. World Bank Group.
World Bank. (2026). The impact of CBAM on global logistics: Transitioning to green freight. World Bank Group.
