ศักยภาพและพฤติกรรมการเปิดรับสื่อเพื่อการสื่อสารทุนวัฒนธรรม: การออกแบบหลักสูตรฝึกอบรมสำหรับนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจศักยภาพและพฤติกรรมการเปิดรับสื่อเพื่อการสื่อสารทุนวัฒนธรรมของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายโรงเรียนจอมทอง อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ตลอดจนเพื่อออกแบบหลักสูตรฝึกอบรมที่สอดคล้องกับศักยภาพและความต้องการของกลุ่มเป้าหมายดังกล่าว โดยใช้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยและพัฒนา (Research and Development: R&D) โดยใช้แบบสำรวจ (Survey) เพื่อเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณสำหรับการประเมินความต้องการจำเป็น โดยเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถามออนไลน์ผ่าน Google Forms จากนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4-6 โรงเรียนจอมทอง จำนวน 174 คน ด้วยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบสะดวก และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า แม้กลุ่มตัวอย่างจะรับรู้อัตลักษณ์และคุณค่าของทุนวัฒนธรรมในพื้นที่อยู่ในระดับสูง แต่กลับมีความรู้เชิงลึกเกี่ยวกับทุนวัฒนธรรมเพียงร้อยละ 10.3 ซึ่งสะท้อนให้เห็นช่องว่างระหว่างการรับรู้ในระดับผิวเผินกับความเข้าใจเชิงลึก ในด้านการเปิดรับสื่อ ผลการศึกษาชี้ว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ใช้สื่อสังคมออนไลน์ในระดับสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งผ่านแพลตฟอร์ม TikTok และ Instagram Reels ทว่าวัตถุประสงค์หลักของการใช้งานยังคงเป็นไปเพื่อความบันเทิงมากกว่าการผลิตเนื้อหา ขณะที่ทักษะการผลิตสื่อโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง โดยอุปสรรคสำคัญที่สุดที่พบคือการขาดความรู้และทักษะ (ร้อยละ 45.7) มิใช่การขาดความสนใจ อันสะท้อนให้เห็นว่าข้อจำกัดของกลุ่มเป้าหมายเป็นช่องว่างด้านทักษะและทรัพยากรมากกว่าช่องว่างด้านทัศนคติ จากข้อค้นพบดังกล่าว ผู้วิจัยได้นำผลการวิเคราะห์ความต้องการจำเป็น (Needs Assessment) มาสังเคราะห์เป็นโครงสร้างหลักสูตรฝึกอบรมระยะครึ่งวันในลักษณะโมดูล ประกอบด้วย 3 โมดูล ได้แก่ การสร้างคอนเทนต์วัฒนธรรมและการเล่าเรื่อง แพลตฟอร์มออนไลน์และจริยธรรมการเผยแพร่ และการผลิตสื่ออย่างง่ายด้วยมือถือ พร้อมทั้งกิจกรรมประกวดคลิปวิดีโอภายหลังการอบรมเพื่อต่อยอดการเรียนรู้ งานวิจัยนี้จึงนำเสนอต้นแบบหลักสูตรที่พัฒนาขึ้นอย่างเป็นระบบจากฐานความต้องการจำเป็น ซึ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับพื้นที่อื่นที่มีบริบททุนวัฒนธรรมใกล้เคียงกันได้ต่อไป