การสร้างชุมชนนวัตกรรมพืชสมุนไพรอินทรีย์สู่มาตรฐานยาสมุนไพรไทย

Creating an innovative community of organic herbs to Thai herbal medicine standards

Abstract

บทคัดย่อ

            การวิจัยเรื่อง การสร้างชุมชนนวัตกรรมพืชสมุนไพรอินทรีย์สู่มาตรฐานยาสมุนไพรไทยเป็นงานวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อจัดการความรู้เกี่ยวกับพืชสมุนไพรแบบอินทรีย์และมาตรฐานยาสมุนไพรไทย ในชุมชน และ 2) เพื่อหาแนวทางในการพัฒนาชุมชนให้เป็นชุมชนนวัตกรรมพืชสมุนไพรอินทรีย์ที่ได้มาตรฐานยาสมุนไพรไทย กลุ่มเป้าหมายในการวิจัยคือประชากรในพื้นที่ตำบลท่ากระดาน อำเภอสนามชัยเขต จังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งเป็นเกษตรกร ที่สนใจเรื่องพืชสมุนไพรหรือผู้ประกอบอาชีพที่เกี่ยวข้อง และบุคลากรขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่จำนวน 30 คน เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม การสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม และการจดบันทึกภาคสนาม ผลการวิจัยพบว่า เกษตรกรในชุมชนมีการจัดการองค์ความรู้เกี่ยวกับพืชสมุนไพรพื้นฐานโดยการสั่งสมและบอกต่อผ่านวิถีชีวิต การแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างครอบครัวและชุมชนตั้งแต่บรรพบุรุษมาสู่ปัจจุบันด้วยวิธีที่ไม่เป็นทางการ จัดเก็บความรู้ด้วยการจดจำปราศจากการบันทึก และพบว่าเกษตรกรมีองค์ความรู้เกี่ยวกับพืชสมุนไพรอินทรีย์และมาตรฐานยาสมุนไพรไทยเพิ่มขึ้นหลังจากการเข้าร่วมกิจกรรมถ่ายทอดความรู้เชิงปฏิบัติการเรื่องการปลูกพืชสมุนไพรแบบอินทรีย์       ให้ได้มาตรฐาน ยาสมุนไพรไทย สำหรับแนวทางในการพัฒนาชุมชนให้เป็นชุมชนนวัตกรรมพืชสมุนไพรอินทรีย์ที่ได้มาตรฐานยาสมุนไพรไทย ได้แก่ การส่งเสริมองค์ความรู้ด้านการทำเกษตรแบบอินทรีย์ และส่งเสริมให้การรวมกลุ่มของเกษตรในชุมชน  ที่มีความสนใจและต้องการปลูกพืชสมุนไพรแบบอินทรีย์ ซึ่งงานวิจัยนี้ทำให้เกิดนวัตกรรมทางสังคมในชุมชนคือ                 เกิดการรวมกลุ่มเกษตรกรหมู่ที่ 2 และหมู่ที่ 21 เป็นกลุ่มนำร่องในการปลูกต้นกระดูกไก่ดำแบบอินทรีย์

            ข้อเสนอแนะในการสร้างชุมชนนวัตกรรมพืชสมุนไพรอินทรีย์สู่มาตรฐานยาสมุนไพรไทยควรให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นผู้สนับสนุนในการรวบรวมองค์ความรู้ต่าง ๆ เกี่ยวกับการปลูกพืชสมุนไพรแบบอินทรีย์ในรูปแบบฐานข้อมูลที่เกษตรกรในชุมชนสามารถเข้าถึงได้ และสนับสนุนให้เกิดการรวมกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกพืชสมุนไพรอินทรีย์ในพื้นที่เพื่อพัฒนาสู่การเป็นวิสาหกิจชุมชนพืชสมุนไพรอินทรีย์ที่ได้การรับรองมาตรฐานยาสมุนไพรไทย