การมีส่วนร่วมของชุมชนในการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์จากยางนา

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสร้างแรงจูงใจในการใช้ประโยชน์จากยางนาด้วยการปฏิบัติวิจัยแบบมีส่วนร่วม (PAR) ในพื้นที่ ตำบลนาหนองทุ่ม อำเภอชุมแพ จังหวัดขอนแก่น โดยใช้กระบวนการวางแผนแบบมีส่วนร่วม (A-I-C) ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่ การรวบรวมข้อมูลพื้นฐานทางเศรษฐกิจและสังคมของชุมชน ทัศนคติต่อการใช้ประโยชน์จากยางนาและการให้ความสนใจต่อเทคโนโลยีการใช้ประโยชน์จากยางนา และการเข้าไปมีส่วนร่วมในกิจกรรมที่ชุมชนทำร่วมกัน ผ่านกิจกรรมการสาธิตการใช้เทคโนโลยีการใช้ประโยชน์จากยางนา จากการกลั่นน้ำมัน และการทำสบู่ยางนา  ผลการศึกษาพบว่า ปฏิบัติการวิจัยแบบมีส่วนร่วมมีศักยภาพในการจูงใจให้ชุมชนเห็นประโยชน์พืชยางนา และก่อให้เกิดแนวโน้มที่ชุมชนจะมีการจัดการพืชชนิดนี้ร่วมกัน โดยมูลเหตุจูงใจสองประการที่กระตุ้นให้ชุมชนเริ่มต้นเปิดรับการใช้ประโยชน์จากยางนามากขึ้น คือ (1) เงื่อนไขสภาพปัญหาทางเศรษฐกิจของชุมชนที่เป็นแรงขับไปสู่ความต้องการหากิจกรรมที่สร้างรายได้ให้มากขึ้น และ (2) การได้รับทราบข้อมูลที่ถูกต้องเกี่ยวกับยางนา นำไปสู่การเริ่มมีทัศนคติที่สนใจพืชยางนาในฐานะที่เป็นทางเลือกสร้างรายได้ และพบว่า ชุมชนมีการยอมรับการเทคโนโลยีในการทำสบู่ยางนามากกว่าการเจาะและกลั่นน้ำมัน ทั้งในแง่ของปริมาณและคุณภาพ โดยชุมชนมีความตื่นตัวยอมรับและมองว่าสามารถสำเร็จโครงการสบู่ยางนาได้ภายใน 6 เดือนตามแผนพัฒนากลุ่มอาชีพการทำสบู่ยางนาออร่านาหนองทุ่ม

          จากผลการศึกษาที่ได้มา งานวิจัยมีข้อเสนอแนะคือ ประการแรก เทคโนโลยีในการผลิตสบู่ยางนาควรได้รับการสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้แผนปฏิบัติการที่ชุมชนร่วมกันร่างขึ้นมาได้ถูกนำเอาไปปฏิบัติจริง มีการสนับสนุนที่เป็นรูปธรรม ในลักษณะของการให้ความรู้ และจัดกิจกรรมสร้างภาวะการเป็นผู้นำให้เกิดขึ้นแก่ชุมชน ประการที่สอง การปลดล็อคลิขสิทธิ์การผลิตสบู่ยางนาต้องเร่งทำโดยด่วน เพื่อสามารถดำเนินการผลิตสบู่ยางนามาใช้ประโยชน์ได้ ซึ่งการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องนี้เชื่อว่าจะสามารถทำให้ ผลิตภัณฑ์สามารถบรรลุการเป็นสินค้าที่แสดงอัตลักษณ์ใหม่ของชุมชน