- พลวัตการควบคุมจัดการพื้นที่ตลาดชายแดนไทย - สปป.ลาว จังหวัดหนองคาย ในบริบทการจัดระเบียบโลกใหม่
Dynamics of Control and Management in the Thai - Laos Border Marketplace, Nong Khai Province in Globalization
คำสำคัญ:
ระบอบชายแดน จุดผ่อนปรน การควบคุมจัดการพื้นที่ชายแดนไทย - สปป. ลาว การจัดระเบียบโลกใหม่บทคัดย่อ
บทความนี้นำเสนอพลวัตการควบคุมพื้นที่ชายแดนไทย – สปป. ลาว จุดผ่อนปรนบ้านหนองมน จังหวัดหนองคาย ข้อมูลที่ปรากฏในบทความเป็นส่วนหนึ่งของการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสารและข้อมูลภาคสนามด้วยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก ประกอบกับการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม มีผู้ให้ข้อมูล ได้แก่ ผู้รู้ในชุมชน เจ้าหน้าที่รัฐไทย ผู้ค้าลาวข้ามพรมแดน แรงงานรับจ้างแบกของ คนขับเรือ คนขับสามล้อ เป็นต้น
ผลการศึกษาพบว่า หลังสิ้นสุดสงครามเย็น ได้เกิดแนวคิดในการจัดระเบียบโลกใหม่เพื่อสร้างความร่วมมือระหว่างประเทศในด้านต่างๆ อาทิ ด้านสิทธิมนุษยชน สภาพแวดล้อม การค้าเสรี ลิขสิทธิ์และสิทธิบัตร เป็นต้น แนวความคิดในการจัดระเบียบโลกใหม่ได้แผ่ขยายไปทั่วมุมโลก โดยเฉพาะในพื้นที่จุดผ่อนปรนบ้านหนองมนซึ่งเป็นชุนชมชายแดนที่ผู้คนทั้งสองฝั่งโขงมีความสัมพันธ์ยึดโยงกันผ่านเครือญาติ และมีลักษณะร่วมทางชาติพันธุ์เดียวกัน อีกทั้งมีความสัมพันธ์ทางสังคม วัฒนธรรมและเศรษฐกิจมาอย่างยาวนาน ภายหลังจากการที่ประเทศไทยได้ลงนามในอนุสัญญาการค้าระหว่างประเทศซึ่งสัตว์ป่าและชนิดพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ หรืออนุสัญญาไซเตส ผนวกกับการการรวมกลุ่มกันเป็นอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ส่งผลให้เกิดระบอบชายแดนที่พยายามควบคุมกิจกรรมข้ามพรมแดนของผู้คนและสินค้า ผ่านการสถาปนา “ช่องทางการค้าตามธรรมชาติ” ให้กลายเป็น “จุดผ่อนปรน” สะท้อนให้เห็นความพยายามของรัฐในการเข้ามากำกับควบคุมพื้นที่ชายแดน อย่างไรก็ดี แม้ว่ารัฐจะมีความพยายามในการเข้ามามีอำนาจในการกำกับดูแลกิจกรรมในพื้นที่ชายแดน แต่ด้วยความเป็นชายแดนที่มีลักษณะเฉพาะของการใช้กฎจารีตท้องถิ่นเพื่อธำรงรักษาความสัมพันธ์สองฝั่งโขง จึงทำให้กฎระเบียบที่เป็นผลพวงจากนโยบายรัฐที่เน้นรัฐเป็นศูนย์กลางไม่สามารถควบคุมกำกับการเคลื่อนย้ายของผู้คนและสินค้าได้อย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด
เอกสารอ้างอิง
กรณีศึกษา กัมพูชามองไทย คนไร้รัฐ และเมืองคู่มิตร. อุบลราชธานี: ศูนย์วิจัยสังคมอนุภูมิภาค
ลุ่มน้ำโขง มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
จักรกริช สังขมณี. (2561). Limology: ชายแดนศึกษา กับ เขต-ขันธ์วิทยาของพื้นที่ใน/
ระหว่าง. กรุงเทพฯ: สยามปริทัศน์.
(2555). สลายเส้นแบ่งพรมแดนไทย-พม่า. วารสารทางวิชาการ คณะสังคมศาสตร์
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 24(1-2); หน้า 17-61.
ชาย โพธิสิตา. (2547). ศาสตร์และศิลป์แห่งการวิจัยเชิงคุณภาพ. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง
แอนด์พับลิชชิ่ง.
บุศรินทร์ เลิศชวลิตสกุล. (2561). พลวัตการเคลื่อนย้ายและระบอบควบคุมชายแดนไทย-พม่าบริเวณจังหวัด
แม่ฮ่องสอน. ใน ประเสริฐ แรงกล้า (บ.ก.), ชีวิตทางสังคม ในการเคลื่อนย้าย (Social Life on the Move), หน้า 147-183. กรุงเทพฯ: คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ผู้จัดการออนไลน์. (2556). “ค้างาช้าง” ประเด็นใหญ่ในการประชุมไซเตส. (ออนไลน์). สืบค้นเมื่อวันที่
12 มีนาคม 2562. เข้าถึงได้จาก: https://mgronline.com/science/detail/9560000026525
พฤกษ์ เถาถวิล. (2552). พื้นที่ของการดำรงชีวิตในการค้าชายแดน: เขตแดนรัฐ พื้นที่ในระหว่างและ
ภูมิศาสตร์แห่งการครอบงำ/ต่อต้าน. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, ฉบับพิเศษลุ่ม
น้ำโขงศึกษา, หน้า 1-27.
พฤกษ์ เถาถวิล และสุธีร์ สาตราคม. (2554). MOU การจ้างงานข้ามชาติ: เสรีนิยมใหม่ การคุ้มครองแรงงาน
และการปรับยุทธศาสตร์การกำกับควบคุมของรัฐ. วารสารสังคมลุ่มน้ำโขง, 7(3), หน้า 1-26.
ธโสธร ตู้ทองคำ. (2555). หน่วยที่ 2 วิวัฒนาการสังคมระหว่างประเทศ ใน เอกสารการสอนชุดวิชา
ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ หน่วยที่ 1-8. (ฉบับปรับปรุง). นนทบุรี:
สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ยศ สันตสมบัติ และคณะ. (2548). อำนาจ พื้นที่ และอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์: การเมืองวัฒนธรรมของรัฐ
ชาติไทย. เชียงใหม่: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
ศุภมิตร ปิติพัฒน์. (2553). เขตแดน / พรมแดน / ชายแดน. กรุงเทพฯ: บริษัท สแควร์ ปริ๊นซ์ 93 จำกัด
สถาบันยุทธศาสตร์ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. (2557). รายงานการศึกษาฉบับสมบูรณ์
การค้าตามแนวชายแดนของจังหวัดหนองคาย. กรุงเทพฯ: กระทรวงมหาดไทย.
Anderson, James and O'Dowd, Liam. (1999). Borders, Border Regions and Territoriality:
Contradictory Meanings, Changing Significance. Regional Studies, 33(7); 593-604.
Appadurai, Arjun. (1996). Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization.
Minneapolis: University of Minnesota Press.
Berg, E. & Ehin, P. (2006). What kind of border regime is in the making?: Towards a
differentiated and uneven border strategy. Journal of the Nordic International Studies Association, 41(1), 53–71.
Donnan, H., and T. Wilson. (1999). Borders: Frontiers of Identity, Nation, and State.
Oxford and New York: Berg.
Ong, Aihwa. (1999). Flexible Citizenship: The Cultural Logics of
Transnationality. Durham and London: Duke University Press.
Walker, Andrew. (1999). The Legend of the Golden Boat: Regulation, Transport and
Trade in North-Western Laos. Doctor’s Thesis. Australia: The Australian National University.
