การสร้างสรรค์ภาพประกอบประเพณีทางพุทธศาสนาจากการศึกษาจิตรกรรมไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
จิตรกรรมไทยมีความเป็นลักษณะเฉพาะตัวที่แตกต่างจากศิลปะของชนชาติอื่น แม้จะได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมในประเทศอื่นมาบ้าง หากแต่รูปแบบจิตรกรรมไทยได้ผ่านกระบวนการคลี่คลาย ดัดแปลง ลดทอน และผสมผสาน จนเกิดเป็นเอกลักษณ์เฉพาะที่สะท้อนอัตลักษณ์ของสังคมไทย เนื้อหาในจิตรกรรมไทยสะท้อนคุณค่าความดีงาม วิถีชีวิต และวัฒนธรรม โดยมีประเพณีทางพุทธศาสนาเป็นส่วนที่มีความสำคัญในด้านอิทธิพลทางความคิดและจิตวิญญาณของสังคมไทยมาอย่างยาวนาน ผู้วิจัยจึงมีความสนใจในการพัฒนารูปแบบและวิธีการสร้างสรรค์ภาพประกอบประเพณีทางพุทธศาสนา โดยอาศัยพื้นฐานจากจิตรกรรมไทย เพื่อให้ได้รูปแบบผลงานที่มีความร่วมสมัย สอดคล้องกับบริบทของสื่อภาพประกอบในปัจจุบัน และสามารถสื่อสารกับผู้ชมร่วมสมัยได้อย่างมีประสิทธิภาพ การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพและการวิจัยเชิงสร้างสรรค์ (Qualitative research and creative research) โดยประกอบด้วยกระบวนการวิจัย 3 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ 1. การศึกษาข้อมูลและวิเคราะห์เอกสารเกี่ยวกับรูปแบบ องค์ประกอบ และลักษณะเฉพาะของจิตรกรรมไทย รวมถึงแนวคิดและผลงานของศิลปินร่วมสมัยที่ได้รับอิทธิพลจากจิตรกรรมไทย 2. การวิเคราะห์เชิงทัศนศิลป์ (Visual analysis) เพื่อสังเคราะห์องค์ประกอบสำคัญ เช่น เส้น สี รูปทรง การจัดองค์ประกอบ พื้นที่ว่าง และสัญลักษณ์ทางพุทธศาสนา 3. การวิจัยเชิงปฏิบัติการสร้างสรรค์ (Practice-based research) โดยนำผลการวิเคราะห์มาพัฒนาเป็นแนวคิดและทดลองสร้างสรรค์ผลงานภาพประกอบ โดยมีเครื่องมือในการวิจัยประกอบด้วยแบบวิเคราะห์องค์ประกอบศิลปะในงานจิตรกรรมไทย การศึกษาและคัดเลือกกรณีตัวอย่างผลงานศิลปินที่นำจิตรกรรมไทยมาประยุกต์ใช้ในงานร่วมสมัย การจัดทำภาพร่างผลงานเพื่อการออกแบบแนวคิด (Concept design) และการทดลองสร้างสรรค์ผลงานโดยมีการนำโปรแกรมดิจิทัลสำหรับการสร้างภาพประกอบควบคู่กับกระบวนการสร้างสรรค์เชิงศิลปะดั้งเดิม ผลการวิจัยพบว่า จิตรกรรมไทยมีลักษณะเฉพาะด้านการใช้เส้น สี รูปทรง การจัดองค์ประกอบ และการใช้สัญลักษณ์ทางพุทธศาสนาสามารถนำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ และประยุกต์ใช้ในการพัฒนารูปแบบภาพประกอบร่วมสมัยได้อย่างมีประสิทธิภาพ ผลงานสร้างสรรค์ที่ได้สามารถสะท้อนอัตลักษณ์ความเป็นไทย ควบคู่กับภาษาภาพที่สอดคล้องกับสื่อและความเป็นผลงานร่วมสมัย งานวิจัยนี้จึงแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของจิตรกรรมไทยในการเป็นฐานความรู้สำหรับการสร้างสรรค์ภาพประกอบร่วมสมัย และสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนางานออกแบบ การเรียนการสอนด้านศิลปะและการออกแบบ รวมถึงการต่อยอดมรดกทางวัฒนธรรมไทยในบริบทปัจจุบัน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Arnheim, R. (1974). Art and visual perception: A psychology of the creative eye. University of California
Press.
Barrett, T. (2011). Criticizing art: Understanding the contemporary. McGraw-Hill.
Bourdieu, P. (1993). The field of cultural production. Columbia University Press.
Candy, L., & Edmonds, E. (2018). Practice-based research in the creative arts. Leonardo, 51(1), 63–69.
https://doi.org/10.1162/LEON_a_01471
Chapman, L. H. (1978). Approaches to art in education. Harcourt Brace Jovanovich.
Dissanayake, E. (1995). Homo aestheticus: Where art comes from and why. University of Washington Press.
Eisner, E. W. (2002). The arts and the creation of mind. Yale University Press.
Gray, C., & Malins, J. (2004). Visualizing research: A guide to the research process in art and design.
Ashgate.
Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage Publications.
Heller, S., & Chwast, S. (2018). Illustration: A visual history. Laurence King Publishing.
Kress, G., & van Leeuwen, T. (2006). Reading images: The grammar of visual design (2nd ed.). Routledge.
กรมศิลปากร. (2556). จิตรกรรมไทยประเพณี. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
ชลูด นิ่มเสมอ. (2541). องค์ประกอบศิลป์. กรุงเทพฯ: อมรินทร์.
ธนิต อยู่โพธิ์. (2539). ศิลปะไทย. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
ประเวศ ศรีเพชร. (2550). จิตรกรรมไทยกับการถ่ายทอดคติความเชื่อทางพุทธศาสนา. วารสารศิลปกรรมศาสตร์, 12(1),
–62.
ภิญโญ สุวรรณคีรี. (2545). สุนทรียศาสตร์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2554). ศิลปะไทย: รูปแบบ ความหมาย และบริบท. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
สุชาติ เถาทอง. (2552). แนวคิดและรูปแบบการสร้างสรรค์ศิลปะร่วมสมัยไทย. วารสารศิลปะและการออกแบบ, 3(2), 1–15.
ธีระยุทธ พืชเพ็ญ. (2560). ผลงานจิตรกรรมร่วมสมัยจากแรงบันดาลใจศิลปะไทย [แคตตาล็อกนิทรรศการ]. กรุงเทพฯ.
อารักษ์ อ่อนวิลัย. (2562). การประยุกต์จิตรกรรมไทยสู่ภาษาภาพร่วมสมัย. วารสารศิลปกรรม, 8(1), 23–38.
ธีรวัฒน์ นุชเจริญผล. (2564). จิตรกรรมไทยกับการเล่าเรื่องเชิงสัญลักษณ์ในบริบทสมัยใหม่. วารสารวิจัยทัศนศิลป์, 5(2), 55–71.
