การตีความสัญลักษณ์สัตว์ทั้งสี่และประติมากรรมอื่นรอบพระเจดีย์วัดบวรนิเวศวิหารใหม่ตามวรรณกรรมไซอิ๋ว

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการตีความสัญลักษณ์สัตว์ทั้งสี่และประติมากรรมอื่นรอบพระเจดีย์วัดบวรนิเวศวิหารใหม่ตามวรรณกรรมไซอิ๋ว บริเวณพระเจดีย์มีประติมากรรมรูปสัตว์ทั้งสี่ (ม้า สิงโต ช้าง และนกอินทรี) 2 รูปแบบคือ ประติมากรรมสำริด และประติมากรรมบานประตูไม้แกะสลัก เมื่อตีความประติมากรรมสำริดตามวรรณกรรมไซอิ๋ว  ม้าหมายถึงม้ามังกรของพระถังซัมจั๋ง สิงโต ช้างและนกอินทรีหมายถึงปีศาจสามไต้อ๋อง นอกจากนี้ยังมีนัยแฝงถึงองค์ประกอบทั้งสี่ที่ช่วยให้พระถังซัมจั๋งอาราธนาพระไตรปิฎกธรรมกลับไปให้พระเจ้าถังไทจงสืบพระศาสนาในจีนได้สำเร็จ คือ 1. ม้ามังกร-ผู้บรรทุกพระคัมภีร์  2. พระโพธิสัตว์บุนซู้นายของปีศาจไต้อ๋องที่หนึ่ง 3. พระโพธิสัตว์เพ้าเฮี้ยนายของปีศาจไต้อ๋องที่สอง 4. พระพุทธเจ้าญาติปีศาจไต้อ๋องที่สาม ทั้งสามพระองค์นี้อนุเคราะห์คณะพระถังซัมจั๋งโดยการช่วยปราบปีศาจไต้อ๋องทั้งสาม สำหรับประติมากรรมบานประตูไม้แกะสลักรูปสัตว์ทั้งสี่นั้น ม้าหมายถึงชาวฝรั่งเศส สิงโตหมายถึงชาวอังกฤษ ช้างหมายถึงชาวลังกาทวีป และนกอินทรีหมายถึงชาวอเมริกัน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสร้างสรรค์ประติมากรรมบนพระเจดีย์นี้เพื่อเปรียบเทียบวิธีการสืบพระพุทธศาสนาแบบพระเจ้าถังไทจงตามโครงเรื่องไซอิ๋วกับวิธีการสืบพระศาสนาในแบบของพระองค์เอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในขั้นตอนการเผยแพร่พระคัมภีร์ โดยพระเจ้าถังไทจงใช้วิธีให้อาลักษณ์คัดลอกพระคัมภีร์ที่พระถังซัมจั๋งไปอัญเชิญมาด้วยลายมือแล้วจ่ายแจกไปทั่วราชอาณาจักร ผู้สนับสนุนกรณียกิจนี้คือสัตว์ทั้งสี่ที่กล่าวมาข้างต้น ในขณะที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวนั้นโปรดเกล้าฯ ริเริ่มตั้งกิจการโรงพิมพ์เพื่อพิมพ์พระคัมภีร์ ซึ่งเป็นวิธีการสมัยใหม่ที่มีประสิทธิภาพสูง สัตว์ทั้งสี่นั้นหมายถึงพระสหายทั้งสี่ชาติ คือ ลังกา ฝรั่งเศส อังกฤษและสหรัฐอเมริกาที่สนับสนุนพระราชกรณียกิจนี้