การศึกษาบทบาทการปฏิรูปศาสนาอิสลามในประเทศไทยโดยปัญญาชนกลุ่มอัล-อิศลาหฺสมาคม พ.ศ. 2476-2500

บทคัดย่อ

งานศึกษานี้ มุ่งศึกษาการปฏิรูปศาสนาอิสลามในกลุ่มปัญญาชนมุสลิมสยามอันเป็นความเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้นนับตั้งแต่การเปลี่ยนแปลงการปกครองในสยามเมื่อ พ.ศ. 2475 จวบจนถึง พ.ศ. 2500 การปฏิรูปศาสนาอิสลามในช่วงระยะดังกล่าวได้นำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงในเชิงสำนึกและอัตลักษณ์ความเป็นมุสลิมใหม่ขึ้นภายในสังคมมุสลิมไทย การศึกษาว่ากลุ่มปัญญาชนมุสลิมได้สร้างการปฏิรูปศาสนาอิสลามขึ้นอย่างไรในห้วงระยะเวลาที่กล่าวไปนั้น จึงเป็นส่วนสำคัญในการเติมเต็มคำอธิบายประวัติศาสตร์ภูมิปัญญาและความคิดของสังคมมุสลิมไทยให้ชัดเจนขึ้น โดยมุ่งหมายอธิบายว่า “ความคิดทางศาสนา อันได้แก่ สำนักคิดในอิสลาม กระแสการฟื้นฟูในอิสลาม การหวนกลับไปยึดมั่นกับพระคัมภีร์อัลกุรอาน การต่อสู้ทางความคิดภายใน ได้ส่งผลให้เกิดการสร้างรูปโฉมของสังคมมุสลิมใหม่อย่างไรบ้างนับตั้งแต่พุทธทศวรรษ 2476 ถึงช่วงพุทธทศวรรษ 2500” และ “บริบททางการเมืองและสังคมสยามเกี่ยวข้องอย่างไร ในการสร้างรูปลักษณ์ของการปฏิรูปศาสนาอิสลามในสยาม” ซึ่งจะเห็นได้ว่า กระแสการปฏิรูปอิสลามในสังคมสยามมีความสอดประสานกับบริบทความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองครั้งใหญ่ภายในสยามเมื่อ พ.ศ. 2475 โดยการเลือกเฟ้นเอาอัตลักษณ์ทางศาสนาเข้าแทนที่อัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ที่เคยมีอยู่เดิมนั้น เป็นปัจจัยสำคัญที่ผลักดันให้เกิดการนำเข้าความเป็นอิสลามแบบใหม่ที่แตกต่างไปจากอิสลามในความรับรู้เดิมของประชากรมุสลิมสยาม อัตลักษณ์ทางศาสนาที่แปรเปลี่ยนไปนี้เอง ได้กลายมาเป็นเครื่องมือต่อรองที่สร้างความสัมพันธ์ระหว่างชาวมุสลิมกับโครงสร้างอำนาจรัฐในเวลาต่อมา