การออกแบบนวัตกรรมนโยบายสาธารณะ : บทเรียนประเทศเอสโตเนียและประเทศฟินแลนด์

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบริบท ลักษณะ กระบวนการ และผลลัพธ์ของการออกแบบนวัตกรรมนโยบายสาธารณะของต่างประเทศผ่านกรณีศึกษา 2) เปรียบเทียบความสำเร็จและ/หรือความล้มเหลวของการออกแบบนวัตกรรมนโยบายสาธารณะของประเทศเอสโตเนียและประเทศฟินแลนด์

วิธีการวิจัยที่ใช้ คือ การวิจัยเอกสาร โดยศึกษาเจาะจงจำนวน 2 ประเทศ คือ เอสโตเนีย และฟินแลนด์ โดยเลือกประเทศเอสโตเนีย เนื่องจากใช้การออกแบบนโยบายสาธารณะที่เน้นการสร้างโอกาสใหม่ให้แก่ประเทศ ส่วนประเทศฟินแลนด์เป็นตัวแทนของประเทศที่มีการออกแบบนวัตกรรมนโยบายสาธารณะที่เน้นการแก้ไขปัญหาของประเทศที่ใช้การวิจัยแบบกึ่งทดลองที่แบ่งประชากรเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มทดลองที่รัฐบาลใช้นโยบายสาธารณะแบบใหม่ ส่วนกลุ่มเปรียบเทียบเป็นการใช้นโยบายสาธารณะแบบเดิม ข้อมูลที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้เป็นข้อมูลทุติยภูมิที่ได้จากเอกสารหลากหลายประเภท ได้แก่ งานวิชาการ คือ งานวิจัย บทความวิจัย หนังสือ เอกสารและรายงานทางการของรัฐบาล รายงานการประเมินผลจากหน่วยงานภาครัฐและองค์การระหว่างประเทศ มีการตรวจสอบข้อมูล (Triangulation) เพื่อเพิ่มความน่าเชื่อถือของข้อค้นพบ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ การวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) โดยมีการจำแนกข้อมูลตามประเด็นหลัก ได้แก่ บริบท ลักษณะ กระบวนการดำเนินนโยบาย การประเมินผล และผลลัพธ์ และการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบ

 ผลการวิจัยพบว่า 1) นโยบายการสร้างพลเมืองดิจิทัลของประเทศเอสโตเนียเกิดจากบริบทของการที่รัฐบาลต้องการขยายฐานเศรษฐกิจและเพิ่มอิทธิพลของประเทศในเวทีโลกได้โดยก้าวข้ามข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์และจำนวนประชากร ลักษณะของนโยบายถือเป็นนวัตกรรมเชิงแนวคิดเป็นครั้งแรกของโลกที่ริเริ่มสัญชาติข้ามพรมแดน (Transnational Digital Identity) กระบวนการของนโยบายเริ่มจากการกำหนดนโยบายเกิดจากต้องการการสร้างโอกาสเชิงรุกบนเวทีโลก ขั้นการนำนโยบายไปปฏิบัติ เป็นการทำงานร่วมกันของหลายหน่วยงาน ขั้นการประเมินผลนโยบาย มีการใช้ตัวชี้วัดทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ขั้นผลสะท้อนกลับและการเรียนรู้เชิงนโยบาย มีการนำผลประเมินมาใช้เพื่อปรับปรุงนโยบายอย่างต่อเนื่อง ส่วนนโยบายการทดลองรายได้พื้นฐานถ้วนหน้าของประเทศฟินแลนด์ บริบท คือ ต้องการแก้ไขปัญหาระบบสวัสดิการสังคมที่ซับซ้อนและมีค่าใช่จ่ายสูง  ลักษณะของนโยบายเป็นนวัตกรรมเชิงกระบวนการ กระบวนการของนโยบายเริ่มจากขั้นการกำหนดนโยบาย มีการเปลี่ยนแนวคิดเชิงอุดมการณ์ให้กลายเป็นวาระนโยบายที่สามารถทดลองได้จริง ขั้นการนำนโยบายไปปฏิบัติ ได้ทำการสุ่มเลือกประชากรของประเทศให้เป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบ ขั้นการประเมินผลนโยบายเป็นการทำงานของทีมนักวิจัยอิสระ ขั้นผลสะท้อนกลับและการเรียนรู้เชิงนโยบาย คือ รัฐบาลฟินแลนด์ตัดสินใจที่จะไม่สานต่อหรือขยายผลการทดลองนโยบายนี้ออกไป เนื่องจากไม่สามารถแสดงให้เห็นถึงผลกระทบเชิงบวกต่อการจ้างงานได้อย่างมีนัยสำคัญ 2) ความสำเร็จของประเทศเอสโตเนีย มาจากสาเหตุที่สำคัญหลายประการ ได้แก่ ภาวะผู้นำเชิงยุทธศาสตร์และการเห็นพ้องทางการเมือง  การมีผู้ประกอบการเชิงนโยบายที่ผลักดันจนกลายเป็นวาระแห่งชาติ การที่ประเทศมีความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล การมีกฎหมายที่คล่องตัวและปรับใช้รวดเร็ว การมีรูปแบบแพลตฟอร์มและระบบนิเวศธุรกิจ และมีการสร้างความร่วมมือจากหลายหน่วยงาน สำหรับประเทศฟินแลนด์ อาจมองได้ทั้งมิติความสำเร็จและมิติของความล้มเหลว กล่าวคือ มิติความสำเร็จ คือ ด้านนวัตกรรมทางสังคม โดยปัจจัยที่ทำให้นโยบายนี้ประสบความสำเร็จ คือ มีการทดลองทางวิทยาศาสตร์ มีการพิสูจน์ผลกระทบเชิงบวกด้านสุขภาวะ มีการเปลี่ยนกรอบการอภิปรายเชิงนโยบาย และการเป็นต้นแบบของธรรมาภิบาลเชิงทดลอง มิติความล้มเหลว คือ ด้านการเมือง โดยปัจจัยที่อาจทำให้ถูกมองว่าล้มเหลวคือ การไม่บรรลุเป้าหมายหลักด้านการจ้างงาน การตัดสินใจไม่ขยายผลนโยบาย และนโยบายรายได้พื้นฐานถ้วนหน้ามีต้นทุนทางการคลังที่สูงมาก