มาตรการตรวจสอบย้อนกลับเพื่อความปลอดภัยด้านอาหารของประเทศไทย

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาและความจำเป็นในการบัญญัติกฎหมายที่เกี่ยวกับการตรวจสอบย้อนกลับในผลิตภัณฑ์อาหารของประเทศไทย โดยศึกษาทั้งกฎเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยด้านอาหารซึ่งใช้บังคับตลอดห่วงโซ่อาหารและองค์กรที่มีหน้าที่กำกับดูแล ประกอบกับกฎเกณฑ์ของสหภาพยุโรปในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบย้อนกลับเพื่อเป็นข้อมูลประกอบการจัดทำข้อเสนอแนะ

จากการศึกษาพบว่าการตรวจสอบย้อนกลับอาหารได้อย่างเป็นระบบส่งผลดีและเป็นประโยชน์ทั้งต่อภาครัฐ ผู้ประกอบการและผู้บริโภค รวมถึงช่วยควบคุมให้อาหารมีความปลอดภัย ช่วยควบคุมการแพร่กระจายของเนื้อสัตว์กรณีโรคสัตว์ระบาด นอกจากนี้ยังสามารถใช้ข้อมูลจากการตรวจสอบย้อนกลับในการเรียกคืนสินค้าหรือแจ้งเตือนภัยตามระบบแจ้งเตือนภัยและอำนวยความสะดวกในการส่งออกสินค้าไปยังประเทศคู่ค้าที่มีข้อกำหนดในเรื่องการตรวจสอบย้อนกลับสินค้านำเข้าอีกด้วย

อย่างไรก็ตามในปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายเกี่ยวกับการตรวจสอบย้อนกลับโดยเฉพาะเจาะจง แต่ภาคเอกชนซึ่งมักเป็นผู้ประกอบการรายใหญ่นำมาใช้แบบสมัครใจเพื่อความสะดวกในการตรวจสอบย้อนกลับภายในองค์กร เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับสินค้าในตลาดและเพื่อวัตถุประสงค์ในการค้าระหว่างประเทศกับประเทศที่มีข้อกำหนดในเรื่องดังกล่าวเท่านั้น ทำให้สินค้านำเข้าและสินค้าที่ผลิตเพื่อการบริโภคในประเทศยังไม่มีการตรวจสอบย้อนกลับอย่างเป็นระบบหรือตรวจสอบย้อนกลับได้ตลอดห่วงโซ่อาหาร ประกอบกับกฎเกณฑ์ด้านความปลอดภัยทางอาหารของประเทศไทยยังมีข้อบกพร่องในการจัดเก็บข้อมูลอยู่บ้าง เช่น ในการผลิตขั้นต้นทั้งไร่นา ฟาร์มเพาะเลี้ยง ฟาร์มเลี้ยงสัตว์มีเพียงมาตรฐาน GAP ที่มีข้อกำหนดให้ต้องเก็บข้อมูลแต่มาตรฐานนี้เป็นเพียงมาตรฐานทั่วไปซึ่งให้เกษตรกรหรือผู้เลี้ยงสัตว์นำไปใช้โดยสมัครใจเท่านั้น หรือในกรณีสินค้าปศุสัตว์ที่ไม่มีหลักเกณฑ์การจัดเก็บข้อมูลของสัตว์ที่เข้าสู่โรงฆ่าสัตว์และเนื้อสัตว์ที่ออกจากโรงฆ่าสัตว์ หรือในขั้นการขนส่งและกระจายสินค้าไม่มีหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ว่าต้องมีการจัดเก็บข้อมูล เป็นต้น เหล่านี้ทำให้ผู้บริโภคไม่สามารถทราบถึงแหล่งที่มาของผลิตภัณฑ์อาหาร และผู้ที่เกี่ยวข้องไม่สามารถตรวจสอบย้อนกลับสินค้าอาหารในกรณีที่เกิดปัญหาหรือวิกฤติด้านอาหารได้ รวมถึงมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมากมายตลอดห่วงอาหารและยังไม่มีองค์กรกลางในการทำหน้าที่เก็บรวบรวมข้อมูล ดำเนินการตรวจสอบและวิเคราะห์ความเสี่ยงตลอดห่วงโซ่อาหารอย่างเป็นรูปธรรม

ดังนั้นผู้เขียนจึงเห็นว่าประเทศไทยควรมีหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการตรวจสอบย้อนกลับกำหนดไว้อย่างชัดเจนทั้งกรณีผลิตภัณฑ์ที่ผลิตเพื่อจำหน่ายภายในประเทศและผลิตภัณฑ์ที่นำเข้า-ส่งออกโดยอาจกำหนดเป็นกฎหมายทั่วไปใช้กับผลิตภัณฑ์อาหารทุกชนิด หรือกำหนดเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มีความเสี่ยงสูงหรือผลิตภัณฑ์ที่ต้องการการควบคุมเป็นพิเศษ รวมถึงควรมีองค์กรที่ทำหน้าที่ตรวจสอบย้อนกลับ รวบรวมข้อมูลและวิเคราะห์ความเสี่ยงตลอดห่วงโซ่อาหารเพื่อดำเนินการกรณีเกิดวิกฤติการณ์ด้านอาหารอย่างเป็นรูปธรรม