The สถานะทางกฎหมายและการควบคุมตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของกฎเกณฑ์ที่ออกโดยฝ่ายตุลาการซึ่งมีผลใช้บังคับเป็นการทั่วไป

บทคัดย่อ

บทความฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาสถานะทางกฎหมายและการควบคุมตรวจสอบความชอบ
ด้วยกฎหมายของกฎเกณฑ์ที่ออกโดยฝ่ายตุลาการซึ่งมีผลใช้บังคับเป็นการทั่วไป โดยใช้วิธีการค้นคว้าจากตำรา บทความ เอกสารทางวิชาการทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศ ตลอดทั้งการพิเคราะห์คำวินิจฉัยของศาลทั้งศาลไทยและศาลต่างประเทศ ทั้งนี้ มีวัตถุแห่งการศึกษาคือบรรดากฎเกณฑ์ที่ออกโดยฝ่ายตุลาการซึ่งมีผลใช้บังคับเป็นการทั่วไปในประเทศไทย ทั้งในศาลยุติธรรม ศาลปกครอง และศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อแสดงให้เห็นถึงปัญหาเกิดขึ้นในระบบกฎหมายไทยในปัจจุบัน
อันเนื่องมาจากความไม่ชัดเจนของประเด็นสถานะทางกฎหมายของกฎเกณฑ์ดังกล่าว ซึ่งเป็นสาเหตุให้บรรดากฎเกณฑ์ดังกล่าวหลุดพ้นจากการควบคุมตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญและหรือความชอบด้วยกฎหมาย 

จากการศึกษาพบว่ารูปแบบ ขอบเขต และข้อจำกัดของการที่ฝ่ายนิติบัญญัติมอบอำนาจให้ฝ่ายตุลาการออกกฎเกณฑ์ที่มีผลใช้บังคับเป็นการทั่วไปในแต่ละประเทศ มีความแตกต่างกันออกไป โดยในกลุ่มประเทศคอมมอนลอว์ มีลักษณะของการมอบอำนาจให้ฝ่ายตุลาการออกกฎเกณฑ์ดังกล่าว ได้ค่อนข้างกว้างขวาง และมีเนื้อหาที่เป็นการกำหนดวิธีพิจารณา
ในส่วนที่เป็นสาระสำคัญ แต่ในขณะเดียวกันก็มีช่องทางในการควบคุมตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญและหรือความชอบ
ด้วยกฎหมาย ทั้งก่อนและหลังการประกาศใช้ได้หลายช่องทาง ในทางกลับกัน ในกลุ่มประเทศซิวิลลอว์ มีลักษณะของการ
มอบอำนาจให้ฝ่ายตุลาการออกกฎเกณฑ์ที่มีผลใช้บังคับเป็นการทั่วไปได้ค่อนข้างจำกัด และเนื้อหาของกฎเกณฑ์ดังกล่าว จะมีผลใช้บังคับอยู่ภายในวงงานของฝ่ายตุลาการเท่านั้น ไม่มีส่วนที่กำหนดวิธีพิจารณาในส่วนที่เป็นสาระสำคัญแต่อย่างใด
ด้วยเหตุนี้ในกลุ่มประเทศซิวิลลอว์จึงไม่มีการกำหนดช่องทางการควบคุมตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญและหรือความชอบด้วยกฎหมายไว้ เนื่องจากบรรดากฎเกณฑ์ที่ฝ่ายตุลาการออกมาใช้บังคับไม่ได้มีผลกระทบต่อสิทธิเสรีภาพ
ของประชาชนแต่อย่างใด เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกับระบบกฎหมายไทยที่เป็นระบบกฎหมายซิวิลลอว์ จากการศึกษาพบว่า
ในระบบกฎหมายไทยฝ่ายตุลาการใช้อำนาจในการออกกฎเกณฑ์ที่มีผลใช้บังคับเป็นการทั่วไปอย่างค่อนข้างกว้างขวาง
ในลักษณะเดียวกับกลุ่มประเทศคอมมอนลอว์ แต่กลับมีช่องทางในการควบคุมตรวจสอบค่อนข้างจำกัด ซึ่งจะเห็นได้ว่า
เป็นสภาพการณ์ที่ไม่ควรปล่อยให้เกิดขึ้นระบบกฎหมาย

ด้วยเหตุนี้การศึกษาจึงนำไปสู่ข้อสรุปที่ว่ารูปแบบ ขอบเขต และข้อจำกัดของการมอบอำนาจให้ฝ่ายตุลาการออกกฎเกณฑ์ในแต่ละประเทศมีความแตกต่างกัน ทั้งมีช่องทางในการควบคุมตรวจสอบที่เหมาะสมกับขอบเขตของอำนาจ
ที่ฝ่ายตุลาการใช้ในการออกกฎเกณฑ์ที่มีผลใช้บังคับเป็นการทั่วไป แต่ในระบบกฎหมายไทยช่องทางในการควบคุมตรวจสอบกลับไม่สอดคล้องกับขอบเขตของอำนาจของฝ่ายตุลาการ ซึ่งเป็นผลมาจากความเข้าใจต่อปัญหาเกี่ยวกับสถานะทางกฎหมายและการควบคุมตรวจสอบกฎเกณฑ์ดังกล่าวในระบบกฎหมายไทยยังขาดความเป็นระบบ อันเป็นผลให้การใช้อำนาจของฝ่ายตุลาการของไทยยังขาดหลักเกณฑ์ที่แน่นอน และขาดระบบการควบคุมตรวจสอบที่เหมาะสม