วิเคราะห์การกินเจด้วยหลักกรรมในพุทธปรัชญา

บทคัดย่อ

         บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1)เพื่อศึกษาแนวคิดและทฤษฎีการกินเจ 2)เพื่อศึกษาหลักกรรมในพุทธปรัชญา และ 3)เพื่อวิเคราะห์การกินเจด้วยหลักกรรมในพุทธปรัชญา เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพแบบเอกสาร ซึ่งศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา ตำรา และเอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า การกินเจ หมายถึง การไม่รับประทานอาหารเนื้อสัตว์และมีความหมายกว้างครอบคลุมถึงการถือศีล การปฏิบัติธรรม การสำรวมทางกาย วาจา ใจ ด้วยหลักการกินเจในศาสนาพุทธฝ่ายมหายานมีการบัญญัติไว้ห้ามมิให้บริโภคเนื้อสัตว์ ส่วนฝ่ายเถรวาทนั้นไม่มีข้อบัญญัติที่ห้ามในการมิให้บริโภคเนื้อสัตว์ แต่มีข้อห้ามที่ปรากฏในศีลปาณาติบาต คือ ห้ามไม่ให้ฆ่าสัตว์ ไม่ให้เบียดเบียนชีวิตของสัตว์ อย่างไรก็ตาม พุทธศาสนาฝ่ายมหายานและเถรวาทมีหลักการเดียวกันคือ การอยู่ร่วมกันด้วยความเมตตากรุณาต่อกันระหว่างคนกับคน และคนกับสัตว์ การไม่เบียดเบียนทำร้ายกัน และการอยู่ร่วมกันด้วยความสันติ ผู้ที่กินเจส่วนใหญ่พบว่า 1)กินเพื่อสุขภาพ 2)กินด้วยจิตเมตตา และ 3)กินเพื่อเว้นอกุศลกรรม หลักกรรมในพุทธปรัชญามีหลักเกณฑ์ 2 ประการ คือ 1)ผู้ทำมีเจตนา และ 2)การกระทำนั้นจะต้องให้ผลเป็นบุญหรือเป็นบาป กรรมดี เรียกว่า กุศลกรรม กรรมชั่ว เรียกว่า อกุศลกรรม จำแนกตามทางที่ทำ แบ่งเป็น 3 ทาง ได้แก่ 1)กายกรรม กรรมที่ทำทางกาย      2)วจีกรรม กรรมแสดงออกทางวาจา 3)มโนกรรม กรรมทางใจวิเคราะห์การกินเจด้วยหลักกรรมในพุทธปรัชญา พบว่า การกินเจด้วยกุศลกรรมคือ ผู้กินเจควรมีเจตนาที่บริสุทธิ์โดยมีการกินเจด้วยจิตเมตตาได้กุศล เห็นแก่ความเมตตาต่อสรรพสัตว์ โดยถือการไม่เบียดเบียนชีวิตเลือดเนื้อสัตว์เป็นสำคัญ และในขณะที่กินเกิดการพิจารณาว่าเรากินเพื่ออยู่ ไม่ได้อยู่เพื่อกิน และไม่ได้กินด้วยความอยากเพราะรสชาติอร่อยเพียงแค่ปลายลิ้น และเจตนาหลังที่กินเจไปแล้ว ยังคงยึดในความเมตตาต่อสรรพชีวิต การกินเจด้วยหลักอกุศลกรรมนั้นหมายถึง เมื่อกินเจแล้วไม่สำรวมวาจา มักพูดจายกตนข่มท่าน อีกทั้งกินเจมีจิตเจตนาที่ไม่บริสุทธิ์หรือยึดมั่นในความดี ส่วนการกินเจด้วยหลักอัพยากตธรรม หมายถึง กินเจโดยไม่มีความยึดมั่นถือมั่นในกุศลกรรมและอกุศลกรรมทั้งปวง