บทบาทของผญาอวยพรทีมีต่อวิถีชีวิตของชาวอีสาน

บทคัดย่อ

          บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1)เพื่อรวบรวมประเภทและรูปแบบผญาอวยพรอีสาน 2)ศึกษาบทบาทและคุณค่าของผญาอวยพรที่มีต่อวิถีชีวิตของชาวอีสาน โดยศึกษาจากเอกสารและข้อมูลภาคสนาม กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ พระภิกษุสงฆ์ จำนวน 108 รูป และคฤหัสถ์ จำนวน 170 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสังเกตและแบบสัมภาษณ์ นำเสนอผลการวิจัยโดยการพรรณนาวิเคราะห์

          ผลการศึกษาพบว่า 1. ผญาอวยพรมี 2 ประเภท คือ ผญาอวยพรตามโอกาส ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ ได้แก่ ผญาอวยพรในโอกาสทั่วๆ ไป และผญาอวยพรในโอกาสพิเศษ ผญาอวยพร  ตามประเภทผู้รับพร ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ ได้แก่ ผญาอวยพรให้แต่ละเพศแต่ละวัย ผญาอวยพรให้แต่ละอาชีพ รูปแบบผญาอวยพร มี 2 รูปแบบ คือ รูปแบบผญาอวยพรตามฉันทลักษณ์ ซึ่งแบ่งออกเป็น 4 ลักษณะ คือ ร่ายสุภาพ โคลงสุภาพ กาพย์ยานี 11 และกลอนสุภาพ รูปแบบผญาอวยพรตามวิธีการให้พร ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ คือ รูปแบบการให้พรโดยทั่วไป และรูปแบบการให้พรในพิธีกรรม 2. บทบาทและคุณค่าของผญาอวยพรที่มีต่อวิถีชีวิตของชาวอีสาน ด้านความเชื่อ ชาวบ้านเชื่อในเรื่องวิญญาณและภูตผี  เชื่อเกี่ยวกับความสุข ด้านเศรษฐกิจและสังคม ผญาสะท้อนให้เห็นบทบาทและคุณค่าด้านเศรษฐกิจ ได้แก่ อาชีพทำนา ทำสวน ทำไร่ ประมง ทอผ้า ค้าขาย ผญาสะท้อนให้เห็นบทบาทและคุณค่าด้านสังคม ได้แก่ สะท้อนให้เห็นวิถีชีวิตความเป็นอยู่แบบสามัคคีธรรม ทำให้มนุษย์เข้ากับธรรมชาติสิ่งแวดล้อมต่างๆ ลดความตึงเครียดของสถานะทางสังคมและให้ความสนุกสนานเพลิดเพลิน ด้านประเพณีวัฒนธรรม ผญาสะท้อนให้เห็นบทบาทและคุณค่าประเพณีวัฒนธรรม ได้แก่ ประเพณีการเกิด ประเพณีการสู่ขวัญ ประเพณีการบวช ประเพณีการครองเรือน ประเพณีการตาย ประเพณีที่เกี่ยวข้องกับ ฮีตสิบสองคองสิบสี่