แนวทางการส่งเสริมการจัดการห่วงโซ่คุณค่าของผลิตภัณฑ์แปรรูปจากน้ำผึ้งชันโรงเพื่อพัฒนาทักษะด้านการแข่งขันของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรน้ำผึ้งชันโรง บ้านพงยาวี ตำบลบุดี อำเภอเมือง จังหวัดยะลา

บทคัดย่อ

Abstract

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาและวิเคราะห์สภาพปัญหาการจัดการห่วงโซ่คุณค่าของผลิตภัณฑ์แปรรูปจากน้ำผึ้งชันโรงแล้วนำมาแก้ไขปัญหาพร้อมทั้งเสนอแนวทางการส่งเสริมการจัดการห่วงโซ่คุณค่าของผลิตภัณฑ์แปรรูปจากน้ำผึ้งชันโรง เพื่อพัฒนาทักษะด้านการแข่งขันของกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรน้ำผึ้งชันโรง บ้านพงยาวี ตำบลบุดี อำเภอเมือง จังหวัดยะลา เป็นการวิจัยเชิงสำรวจใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี คือเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ นำแบบสอบถาม แบบสนทนาเชิงกลุ่มและการสัมภาษณ์เชิงลึกเป็นเครื่องมือในการศึกษาโดยมีกลุ่มตัวอย่างเป็นผู้บริโภค จำนวน 400 คน พบว่า ข้อมูลทั่วไปของกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง อายุระหว่าง 20-30 ปี สถานภาพโสด นับถือศาสนาอิสลาม การศึกษาอยู่ระดับปริญญาตรี ส่วนใหญ่อาชีพเกษตรกร มีรายได้เฉลี่ยต่อเดือน 5,001-10,000 บาท ส่วนการสนทนากลุ่มได้ ผู้บริหารระดับนโยบาย รวมไปถึงผู้ปฏิบัติ นักวิชาการ เกษตรกร ผู้ผลิต ผู้จัดจำหน่ายและผู้บริโภคผลิตภัณฑ์แปรรูปจากน้ำผึ้งชันโรง รวมทั้งสิ้นจำนวน 7 คน ในส่วนของการวิเคราะห์ลักษณะบรรจุภัณฑ์ พบว่าผู้บริโภคส่วนใหญ่ มีความเห็นว่าการกำหนดขนาดของสบู่ที่มี 2 ขนาดคือ ขนาด 50 กรัม และขนาด 100 กรัม ลักษณะบรรจุภัณฑ์เหมาะสมและสวยงาม ด้านการย่อยสลายบรรจุภัณฑ์เป็นกล่องกระดาษไม่เป็นพิษต่อสิ่งแวดล้อม สอดคล้องกับผลจากการสนทนากลุ่มพบว่าลักษณะของบรรจุภัณฑ์ควรมีขนาด 50 กรัม และขนาด 100 กรัม เนื่องจากเป็นขนาดของสบู่ที่ผู้บริโภคนิยมใช้ และเสนอให้มีการทำสบู่ขนาดเล็กสำหรับทดลองใช้สำหรับแจกให้ลูกค้าเพื่อเป็นการสร้างความรู้จักให้ผู้บริโภค รวมถึงผลวิเคราะห์เกี่ยวกับ องค์ประกอบของผลิตภัณฑ์ที่มีผลต่อการตัดสินใจซื้อสบู่ก้อนน้ำผึ้งชันโรง พบว่า ด้านศักยภาพ มีผลต่อการตัดสินใจซื้อมากที่สุด สอดคล้องกับผลจากการสนทนากลุ่มพบว่าด้านศักยภาพเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ คือ ผลิตภัณฑ์ควรได้รับการรับรองเครื่องหมายมาตรฐานในการผลิตเพื่อให้ได้ข้อมูลเชิงลึกคณะวิจัยจึงทำการสัมภาษณ์เชิงลึก เกษตรกรผู้เลี้ยงผึ้ง  กลุ่มแม่บ้านที่ผลิตสบู่ก้อนน้ำผึ้ง ร้านค้าปลีก และ หน่วยงานภาครัฐ โดยใช้แนวคิดการจัดการห่วงโซ่คุณค่ามาทำการศึกษา พบว่า ปัญหาต้นน้ำ คือ การเพาะเลี้ยงผึ้งชันโรงมีปริมาณจำกัด อีกทั้งการควบคุมคุณภาพของวัตถุดิบเป็นไปได้ยาก สำหรับกลางน้ำคือ การขาดมาตรฐานในการผลิต การขาดความรู้เกี่ยวกับการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ได้รับมาตรฐาน ส่วนปลายน้ำ คือกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรขาดความรู้ด้านการตลาดและประชาสัมพันธ์ แนวทางการแก้ไขปัญหาต้นน้ำคือ ควรมีการจัดทำมาตรฐานฟาร์มเลี้ยงผึ้ง เจ้าหน้าที่ภาครัฐจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้ความรู้และฝึกอบรมเรื่องโรคผึ้งและมาตรฐานฟาร์มเลี้ยงผึ้ง ส่วนแนวทางการแก้ปัญหากลางน้ำและปลายน้ำคือ การถ่ายทอดความรู้ให้กับกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร โดยการนำความรู้ทางวิทยาศาสตร์มาผนวกกับภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อให้ได้ผลผลิต ที่มีคุณภาพและมีความหลากหลายมากขึ้น และในการทำการตลาดออนไลน์ เช่น Tiktok Shopee Lazada มาส่งเสริมการจำหน่ายเพื่อขยายโอกาสทางการตลาด ไปสู่กลุ่มลูกค้าในวงกว้างได้มากขึ้น ซึ่งที่ผ่านมามีการดำเนินการสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ยังมีปัญหาอุปสรรคในการดำเนินการ อาจเพราะขาดการติดตามหรือประเมินผล ดังนั้นควรมีการประเมินผลการดำเนินงานเพื่อเป็นการการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์แปรรูปซึ่งจะต้องดำเนินการให้ครอบคลุมทุกมิติ ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ ปลายน้ำ โดยเปรียบเทียบมูลค่าที่เพิ่มขึ้น และภาพรวมสามารถช่วยเหลือกลุ่มแม่บ้านเกษตรกร ได้มากน้อยเพียงไร เพื่อให้เกิดความยั่งยืนต่อไป