การสร้างทักษะการรู้เท่าทันข่าวปลอมและการศึกษาเปรียบเทียบวิธีการสอน เรื่องการรู้เท่าทันข่าวปลอม
คำสำคัญ:
การรู้เท่าทัน, ข่าวปลอม, วิธีการสอนบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาองค์ความรู้เรื่องข่าวปลอมในต่างประเทศและประเทศไทย เเละเพื่อศึกษาเปรียบเทียบประสิทธิผลของวิธีการสอนที่แตกต่างกันเรื่องการรู้เท่าทันข่าวปลอม กลุ่มตัวอย่าง ได้เเก่ องค์ความรู้เรื่องข่าวปลอมจากต่างประเทศและประเทศไทยใน พ.ศ.2560-2564 และกลุ่มเยาวชนในเมืองและเยาวชนนอกเมือง ผลการศึกษาพบองค์ความรู้ด้านข่าวปลอม ได้แก่ 1) ประวัติ 2) นิยาม 3) คุณลักษณะ 4) ปัจจัยที่ทำให้ผู้รับสารหลงเชื่อ 5) วิธีการตรวจสอบ 6) ผลกระทบ 7) บทบาทของสถาบันต่อการแก้ปัญหา 8) กรณีศึกษา 9) กฎหมาย ด้านการเปรียบเทียบประสิทธิผลของวิธีการสอนที่แตกต่างกัน พบว่า คะแนนก่อนและหลังการอบรมรูปแบบเกม/บรรยาย/อภิปราย/ผสม ของเยาวชนในเมืองและเยาวชนนอกเมืองแตกต่างกันอย่างมีนัย
สำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ซึ่งการอบรมรูปแบบบรรยายเหมาะสมกับเยาวชนในเมืองและการอบรมรูปแบบผสมเหมาะสมกับเยาวชนนอกเมือง โดยการอบรมรูปแบบผสมเป็นการอบรมที่ดีของเยาวชนทั้งสองกลุ่ม
ทุกภาคส่วนควรสร้างองค์ความรู้เรื่องการรู้เท่าทันข่าวปลอมและตั้งศูนย์ตรวจสอบข่าวปลอม
รัฐควรมีอำนาจในการบริหารจัดการแพลตฟอร์มดิจิทัล แพลตฟอร์มดิจิทัลควรมีความรับผิดชอบต่อสังคมและผู้ทรงอิทธิพลทางความคิดควรเป็นผู้ส่งสารที่ถูกต้อง ด้านการวิจัยควรศึกษารูปแบบการสอน/ภูมิภาค/อายุอื่น ๆ และวัดผลหลายครั้ง
เอกสารอ้างอิง
Nation TV. (2562). Facebook เปิดตัวโปรแกรมจัดการ “Fake news”. สืบค้นเมื่อวันที่ 29 ธันวาคม 2562, เข้าถึงได้จาก www.nationtv.tv/main/content/378747796
Voa Thai. (2562). ส่อเค้าวุ่น!? สภาอังกฤษตรวจสอบการลงประชามติ Brexit หลังพบหลักฐานรัสเซียอาจเกี่ยวข้อง. สืบค้นเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2562, เข้าถึงได้จาก www.voathai.com/a/russia-brexit-ro/4119802.html
Voice Online. (2560). เมียนมาเผยกองกำลังโรฮิงญาขู่ก่อเหตุรอบใหม่-ซูจีติงตุรกีเผยแพร่ข่าวปลอม. สืบค้นเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2562, เข้าถึงได้จาก www.voicetv.co.th/read/521662
กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2564). “ดีอีเอส” โชว์ตัวเลขคนไทย แชร์ข่าวปลอมมากถึง 23 ล้านคน พบสื่อมวลชนให้ความสนใจปัญหาข่าวปลอมเพิ่มขึ้น. สืบค้นเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2566, เข้าถึงได้จาก www.mdes.go.th/news/detail/5095
กรุงเทพธุรกิจ. (2564). เช็ค 'ข่าวปลอม' เรื่องสุขภาพ 'ผู้สูงวัยไทย' หลงเชื่อมากที่สุด. สืบค้นเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2566, เข้าถึงได้จาก www.bangkokbiznews.com/social/935482
คมสัน รัตนะสิมากูล, อัญมณี ภักดีมวลชน และกฤศ โตธนายานนท์. (2564). การรู้เท่าทันข่าวลวงในสื่อสังคมออนไลน์ของกลุ่มวัยรุ่นและกลุ่มผู้สูงอายุในเขตพื้นที่จังหวัดเชียงราย. วารสารการสื่อสารมวลชน, 9(2), 28-59.
โคแฟค. (2564). โคแฟคเปิดตัวเครือข่ายระดับภูมิภาค ขยายแนวร่วมตรวจสอบข่าวลวงสู่ท้องถิ่น. สืบค้นเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2565, เข้าถึงได้จาก https://blog.cofact.org/cofact-network-07-12-64
เฉลิมชัย ก๊กเกียรติคุณ และธัญญนนทณัฐ ด่านไพบูลย์. (2561). ข่าวลวง : ปัญหาและความท้าทาย. วารสารวิชาการ กสทช. ประจำปี 2561, 2(2), 174-192.
ณัชชา สถาพรสถิต. (2561). การเปรียบเทียบแนวทางการสอนความรู้เท่าทันสื่อ: กรณีศึกษาของนักศึกษามหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ. วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, 5(1), 80-94.
ทิศนา แขมมณี. (2563). ศาสตร์การสอน องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
นรภัทร ปลื้มวงศ์ และชุลีรัตน์ เจริญพร. (2566). การมีส่วนร่วมการจัดการข่าวปลอมของเครือข่ายชุมชนศึกษากรณี เครือข่ายเฝ้าระวังข่าวปลอมชีวิตวิถีใหม่ (New Normal). วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 7(1), 248-259.
นันทิกา หนูสม. (2560). ลักษณะของข่าวปลอมในประเทศไทยและระดับความรู้เท่าทันข่าวปลอมบนFacebook ของผู้รับสารในเขตกรุงเทพมหานคร (ปริญญามหาบัณฑิต). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยกรุงเทพ.
บีบีซี นิวส์ ไทย. (2562). อนาคตใหม่โต้กลับ หลัง อภิรัชต์ กล่าวหา "บางพรรค" ใช้ "ข่าวปลอม" หลอกเยาวชน. สืบค้นเมื่อวันที่ 29 ธันวาคม 2562, เข้าถึงได้จาก www.bbc.com/thai/thailand-49306786
ปริวัตร บุพศิริ. (2564). รูปแบบและพฤติกรรมการรับข่าวปลอมบนเฟซบุ๊กของกลุ่มคนเจนเนอเรชั่นเอ็กซ์และวาย. วารสารนิเทศศาสตร์ปริทัศน์, 25(3), 168-183.
พรรณวดี ชัยกิจ. (2563). สถานการณ์และผลกระทบของการแพร่กระจายข่าวปลอมที่เกี่ยวกับการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (โควิด-19) และมาตรการป้องกันในประเทศไทย (ปริญญาดุษฎีบัณฑิต). กรุงเทพ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พรรษาสิริ กุหลาบ. (2563). แนวทางการจัดการกับการแพร่กระจายข่าวลวง ข้อมูลผิดพลาด และข้อมูลบิดเบือนทางสื่อออนไลน์. วารสารนิเทศศาสตร์ปริทัศน์, 24(3), 7-24.
พรรษาสิริ กุหลาบ. (2563). เปิดงานวิจัยสำรวจองค์ความรู้ข้อมูลลวงด้านสุขภาพการแพร่ระบาดของไวรัสข่าวสารกับผลกระทบต่อสุขภาวะสังคมไทย. สืบค้นเมื่อวันที่ 3 มิถุนายน 2562, เข้าถึงได้จาก www.facebook.com/CofactThailand/videos/243517846881547/?v=243517846881547&external_log_id=fcdf60b3-c48f-43f3-9e28-6d88bd628770
พิณ พัฒนา. (2560). Fake News ข่าวปลอม ปัญหาใหญ่ของโลกอินเตอร์เน็ต. สืบค้นเมื่อวันที่ 3 มิถุนายน 2562, เข้าถึงได้จาก https://adaymagazine.com/global-7
ภาพร พุฒิธนกาญจน์ และเอกวิทย์ เธียรถาวร. (2563). แนวทางการพัฒนาการรู้เท่าทันข่าวปลอมทางสื่อออนไลน์ของนักศึกษาระดับปริญญาตรีในกรุงเทพฯ. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยรัตนบัณฑิต, 15(2), 173-182.
ภีรกาญจน์ ไค่นุ่นนา. (2559). รู้เท่าทันสื่อคือภารกิจพลเมือง. สงขลา: บริษัทเอสพริ้นท์.
มหาวิทยาลัยมหิดล. (2564). ผลสำรวจสถานการณ์การรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศและดิจิทัลของประชาชนไทย ปี พ.ศ. 2563-2564 . สืบค้นเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2565, เข้าถึงได้จาก www.songsue.co/wp-content/uploads/2021/02/แถลงข่าว-ผลสำรวจ-23.02.21_Final.pdf
รัตนาภรณ์ จอมมูล. (2563). มาตรการทางกฎหมายในการกำกับควบคุมข่าวปลอมทางการเมืองบนโลกไซเบอร์. CMU Journal of Law and Social Sciences, 13(1), 1-23.
วรัชญ์ ครุจิต. (2562). แนวทางการขับเคลื่อนความรู้เท่าทันสื่อสำหรับเด็กและเยาวชนในต่างประเทศและแนวทางสำหรับประเทศไทย. วารสารวิจัยราชภัฏพระนคร สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 14(1), 236-252.
ศูนย์วิเคราะห์ข้อมูลสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). รายงานผลการสํารวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2565. สืบค้นเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2566, เข้าถึงได้จาก www.etda.or.th/getattachment/78750426-4a58-4c36-85d3-d1c11c3db1f3/IUB-65-Final.pdf.aspx
สมคิด สร้อยน้ำ. (2542). เอกสารประกอบการสอนหลักการสอน. อุดรธานี: สถาบันราชภัฏอุดรธานี.
สรานนท์ อินทนนท์. (2562). รู้เท่าทันข่าว. ปทุมธานี: บริษัท วอล์คออน คลาวด์ จำกัด.
สุนันทา แย้มทัพ และอรัญญา ศิริผล. (2564). ข่าวปลอมกับการทำงานของนักข่าวในยุคดิจิทัล. วารสารศาสตร์, 14(2), 120-144.
สุรชัย มีชาญ. (2547). ดัชนีความสอดคล้องระหว่างผู้ประเมิน. วารสารมนุษย์ศาสตร์และสังคมศาสตร์, 10(2), 113-126.
สุวิมล ว่องวาณิช และ นงลักษณ์ วิรัชชัย. (2546). แนวทางการให้คำปรึกษาวิทยานิพนธ์. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เสาวภา ปัญจอริยะกูล. (2558). การวัดผลและประเมินผลการศึกษา. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.
Ashley Seth. (2562). American journalism and “fake news”: examining the facts. United States: ABC-CLIO.
Axel Gelfert. (2561). Fake News: A Definition. Informal Logic, 38(1), 84-117.
Carla Mooney. (2561). Fake News and the Manipulation of Public Opinion. United States: ReferencePoint Press.
Claire Wardle. (2560). Fake news. It’s complicated. Retrieved 6 June 2563, from https://firstdraftnews.org/latest/fake-news-complicated
Don Fallis & Kay Mathiesen. (2562). Fake news is counterfeit news. Inquiry, 2562(1), 1502-3923.
Gordon Pennycook & David G. Rand. (2562). Lazy, not biased: Susceptibility to partisan fake news is better explained by lack of reasoning than by motivated reasoning. Cognition, 188(1), 39-50.
Hon Sophia S Balod & Michael Hameleers. (2562). Fighting for truth? The role perceptions of Filipino journalists in an era of mis- and disinformation. Journalism, 22(9), 2165-2453.
Rodolfo Leyva & Charlie Beckett. (2563). Testing and unpacking the efects of digital fake news: on presidential candidate evaluations and voter support. AI & SOCIETY, 2563(35), 969-980.
Shirley S Ho, Tong Jee Goh & Yan Wah Leung. (2561). Let’s nab fake science news:Predicting scientists’ support for interventions using the influence of presumed media influence model. Journalism, 23(4), 735-952.
Susan Siena & Tiffany Roman. (2565). Fighting Fake News: Using Peer Discussion Groups to Build News Media Literacy. Political Science Teacher, 55(4), 821-827.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2023 ภาควิชาบัณฑิตศึกษานานาชาติการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Copyright@HRD Journal, Burapha University
