การผลิตปลาดุกร้าครบวงจรเพื่อเสริมสร้างอาชีพและเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืน วิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปผลผลิตการเกษตร ม.13 อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปผลผลิตการเกษตร ม.13 ตำบลเกาะเต่า อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง ผลิตปลาดุกร้าครบวงจรและจำหน่ายปลาดุกบิ๊กอุยสดและปลาดุกร้า แต่พบปัญหาดังนี้ การเลี้ยงปลาดุกมีต้นทุนสูง ขาดลูกพันธุ์ในฤดูฝน บ่อดินมีสภาพเสื่อมโทรม กระบวนการผลิตไม่ได้มาตรฐาน ผลิตภัณฑ์ปลาดุกร้าไม่มีคุณภาพ กระบวนการแปรรูปซับซ้อน ใช้เวลานาน ตู้ตากปลาไม่เพียงพอ สมาชิกขาดทักษะการผลิตอาหารพร้อมบริโภคและการสร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเศษเหลือ บรรจุภัณฑ์ไม่น่าสนใจและไม่สามารถรักษาคุณภาพผลิตภัณฑ์ปลาดุกร้าได้ โดยมีการดำเนินการกับกลุ่มเปราะบางและสมาชิกชุมชนรวม 40 คน ด้วยขั้นตอน ดังนี้ 1) การพัฒนากระบวนการเลี้ยงปลาดุกบิ๊กอุยและปลาดุกแอฟริกันในบ่อผ้าใบ พบว่าปลาดุกแอฟริกันเติบโตเร็วและต้นทุนต่ำกว่าปลาดุกบิ๊กอุย 2) การพัฒนากระบวนการแปรรูปปลาดุกร้าสู่มาตรฐาน GMP ขั้นต้น โดยการพัฒนาโรงเรือนและกระบวนผลิตใหม่ทั้งระบบ รวมทั้งมีการปรับสูตรและวิธีการแปรรูปปลาดุกร้า ทำให้ลดเวลาผลิตและเพิ่มกำลังผลิตเป็น 200–300 กิโลกรัมต่อเดือน 3) การวิเคราะห์คุณภาพผลิตภัณฑ์ปลาดุกร้าที่ผลิตจากปลาดุกบิ๊กอุยและปลาดุกแอฟริกัน พบว่าปลาดุกร้าที่ผลิตจากปลาดุกแอฟริกันให้โปรตีนสูง ไขมันต่ำ และเป็นที่ยอมรับไม่ต่างจากปลาดุกบิ๊กอุย 4) การพัฒนากระบวนการผลิตอาหารสำเร็จรูปและการแปรรูปวัสดุเศษเหลือ ได้แก่ น้ำปลาหวาน ปลาดุกร้าทอดพร้อมบริโภค น้ำพริกปลาดุกร้า และผงโรยข้าว 5) การพัฒนาบรรจุภัณฑ์และการออกแบบฉลาก ได้บรรจุภัณฑ์ที่ดีสามารถเก็บรักษาอาหารได้นาน และมีฉลากถูกต้องตามที่กฎหมายกำหนด ส่งผลให้วิสาหกิจชุมชนกลุ่มแปรรูปผลผลิตการเกษตร ม.13 มีผลิตภัณฑ์ดังนี้ ปลาดุกบิ๊กอุย ปลาดุกแอฟริกัน ปลาดุกร้า น้ำปลาหวาน ปลาดุกร้าทอดพร้อมบริโภค น้ำพริกปลาดุกร้า และผงโรยข้าว มีรายได้ต่อเดือนเพิ่มขึ้นจาก 21,600 เป็น 91,000 บาท คิดเป็นร้อยละ 321.3 กำไรสุทธิเพิ่มจาก 5,100 เป็น 22,750 บาทต่อเดือน คิดเป็นร้อยละ 346.1 ซึ่งส่งผลให้เกิดการพัฒนาทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมกับเกษตรกรผู้เลี้ยงปลาดุก แรงงานในกระบวนการแปรรูป และผู้จัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Area Based Development Research Journal values copyright protection and licensing to safeguard author rights and facilitate the appropriate dissemination of research. Our policies ensure openness, accessibility, and attribution. Authors retain copyright ownership, and articles are published under a Creative Commons Attribution License (CC BY), allowing sharing, adaptation, and proper attribution. Authors have the freedom to publish under the CC BY license, granting broad reuse and distribution permissions. The journal supports posting articles on third-party repositories, adhering to institutional and funding restrictions. Author guidelines detail copyright and licensing requirements, empowering authors with knowledge about their rights and responsibilities. These policies cultivate an environment of collaboration, openness, and responsible sharing, benefiting authors and the research community while honoring intellectual property rights.
เอกสารอ้างอิง
Abdullah, F. O., Akharaiyi, F. C., & Ehis-Eriakha, C. B. (2022). Sensory assessment of fermented catfish (Clarias gariepinus) with selected spices. Nigerian Journal of Microbiology, 36(2), 6251–6257.
Aeidnoie, Y., & Thanonkaew, A. (2012). Effect of pretreatment on physico-chemical properties of Pla-duk-ra product. Thaksin University Journal, 15(3, Special Issue), 34–38. (in Thai).
Arvanitoyannis, I. S., & Kassaveti, A. (2008). Fish industry waste: Treatments, environmental impacts, current and potential uses. International Journal of Food Science & Technology, 43(4), 726-745.
Azhani, S., Hniman, A., Laehmad, N., Hanifarianty, S., Masniyom, P., Noipom, T., & Wae-hayee, M. (2018). Sensory and physical properties of Pla-duk-ra (dried fermented catfish) at different conditions of drying. International Journal on Advanced Science, Engineering and Information Technology, 8(4-2), 1597–1603.
Chaijan, M., Rodsamai, T., Charoenlappanit, S., Roytrakul, S., Panya, A., Phonsatta, N., Cheong, L. Z., & Panpipat, W. (2021). Characterization of antioxidant peptides from Thai traditional semi-dried fermented catfish. Fermentation, 7(4), 262.
Chamnian, K., Chamnian, M., Mukharak, T., & Katekaew, P. (2023). Wisdom, belief, story of pickled catfish in Kreng Subdistrict, Cha-uat District towards the marketing communications of create productive value. Journal of Multidisciplinary in Humanities and Social Sciences, 6(1), 273–288. (in Thai).
Chumsri, P. (2016). The product development of tamarind chili paste supplementary preserved catfish. Journal of the Association of Private Higher Education Institutions of Thailand Under the Patronage of Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhorn, 5(2), 48–55. (in Thai).
Community Product Standards. (2005). Community product standards No. 1029/2005. Office of Industrial Product Standards. (in Thai).
Department of Fisheries. (2024). Estimated production and value of aquatic animals from fisheries in Thailand, 2022 – 2025. Retrieved September 20, 2024, from: https://www4.fisheries.go.th. (in Thai).
Ezeama, C. F., & Udoh, E. J. (2012). The influence of fermentation and salting on the bacterial, chemical and sensory characteristics of catfish (Clarias buthupogon) based marinate in Nigeria. African Journal of Food Science, 6(14), 381–385.
Food and Drug Administration. (2021). Inspection manual of food production facility according to good manufacturing practice in production that is enforced by law (GMP 420). Retrieved May 5, 2021, from: https://logistics.fda.moph.go.th/related-laws/related-laws-food-5. pdf. (in Thai).
Ghaly, A. E., Ramakrishnan, V. V., Brooks, M. S., Budge, S. M., & Dave, D. (2013). Fish processing wastes as a potential source of proteins, amino acids and oils: A critical review. Journal of Microbial & Biochemical Technology, 5(4), 107-129.
Jankingthong, W., Jankingthong, K., & Na Phayap, N. (2022). Tourists satisfaction toward southern catfish chili paste products from waste catfish of the Ban Ngok Nam community, Phatthalung province. Proceedings of the 14th Hatyai National and International Conference, Hatyai, Thailand, 1796–1806. (in Thai).
Kaewdiew, J. (2019). Performance evaluation of solar energy combined with infrared radiation dryer for fish product. (Master’s thesis). Maejo University, Office of Academic Administration and Development. (in Thai).
Kaewkai, P., Damrongwattana, J., Khaenamkhaew, D., & Dechochai, U. (2022). Loylerd: Processing of farmed catfish products from rubber plantation plots – A case study of Ban Thung Na Mai Women’s Agricultural Group. Journal of Innovation for Sustainable Social Development, 2(2), 21–31. (in Thai).
Karyantina, M., Wulandari, Y. W., & Kharismawati, F. (2017). Characteristics of salted catfish (Pangasius hypophthalmus) with salt concentration variations and time of fermentation. Proceedings of the 2nd International Conference on Life Sciences and Biotechnology (ICOLIB 2017), Slamet Riyadi University, Indonesia, 182–186.
Khanunon, J., Dechochai, U., Khaenamkaew, D., & Muhamut, C. (2022). Catfish farming to create additional occupations of smallholder farmers in Ban Bon Khuan, Moo 5, Na Pho Subdistrict, Thung Song District, Nakhon Si Thammarat Province, Thailand. Journal of Social Sciences and Political Science, 5(1), 103–121. (in Thai).
Kim, S. K., & Mendis, E. (2006). Bioactive compounds from marine processing byproducts–A review. Food Research International, 39(4), 383-393.
Kiriratnikom, S., Kiriratnikom, A., Chocksawasdikorn, P., Reungklay, K., & Thanonkaew, A. (2013). Cultivation of hybrid catfish (Clarias macrocephalus × Clarias gariepinus) in net cages with practical diet formulated for production to raw material of salted fermented catfish. Thaksin University Journal, 16(3, Special Issue), 169–174, (in Thai).
Klompong, V., Klomklao, S., Mayachiew, P., Luanunkarb, T., Hoktha, P., & Thanonkaew, A. (2025). Quality improvement and by-product utilization in dry-fermented catfish processing: A case study of Ban Chumphon Community Enterprise, Phatthalung Province, Thailand. Area Based Development Research Journal, 17(1), 35–54. (in Thai).
Naylor, R. L., Hardy, R. W., Bureau, D. P., Chiu, A., Elliott, M., Farrell, A. P., & Nichols, P. D. (2009). Feeding aquaculture in an era of finite resources. Proceedings of the National Academy of Sciences, 106(36). 15103-15110.
Nuchprayoon, N., Srisongmuang, P., Is-haak, J., Ruttanatirakul, A., & Budsabok, S. (2023). Development of an online marketing system to promote and distributed raising hybrid catfish with a closed system using biofloc technique. Advanced Science Journal, 23(1), 72–88. (in Thai).
Oyelese, O. A., Sao, O. M., Adeuya, M. A., & Oyedokun, J. O. (2013). Acidity/rancidity levels, chemical studies, bacterial count/flora of fermented and unfermented silver catfish (Chrysichthys nigrodigitatus). Food and Nutrition Sciences, 4(11), 1155–1166.
Phonkaew, K., Dechochai, U., Darongwattana, J., & Kanakaew, D. (2017). The folk wisdom of local-fish processing for livelihood follow in bog forest way: Case study of fish market product group, Ban Tun, Cha-uat, Nakhon Si Thammarat. Journal of MCU Nakhondhat, 4(2), 95–103. (in Thai).
Pongsetkul, J., & Benjakul, S. (2021). Development of modified atmosphere packaging (MAP) on shelf-life extension of Pladuk-ra (dried fermented catfish) stored at room temperature. Food Control, 124, 107882.
Rahman, M. S., & Labuza, T. P. (2020). Water activity and food preservation. In Rahman, M. S. (Ed.), Handbook of food preservation. (3rd edition, pp. 221-259). CRC Press.
Rustad, T. (2003). Utilisation of marine by-products. Electronic Journal of Environmental, Agricultural and Food Chemistry, 2(4), 458-463.
Rattanasupa, P., Churhedton, J., Sereepong, P., Suriyawong, T., Narkphum, Y., Romyen, J., & Boonrawd, S. (2016). Guidelines of fermented catfish product development in Nakhon Si Thammarat Province for creating a sustainable competitive advantage. Journal of Management Sciences, 33(2), 19–30. (in Thai).
Sangmanee, C., Chanarnupap, S., Tanongsak, W., Kiriratnikom, S., & Chainapong, T. (2024). Development of catfish products for value addition in Na Pakho fishing community, Bang Kaew district, Phatthalung province. Journal of College of Administrative Sciences, 7(4), 219–234. (in Thai).
Silva, T. F., & Chamul, R. S. (2000). Composition of marine and freshwater finfish and shellfish species and their products. In Martin, R. E., Carter, E. P., Flick Jr., G. J., & Davis, L. M. (Eds.), Marine and freshwater products handbook. (1st edition, pp. 31-46). Technomic Publishing.
Singhopon, C., Damrongwattana, J., Dechochai, U., & Khaenamkaew, D. (2019). Dook Tha Chang: The process of feed the catfish cage culture to promote career occupations in the community – A case study Baan Tha Chang Catfish Cage Keeping Group, Moo 5, Chang Sai Sub-district, Nakhon Si Thammarat Province, Thailand. Journal of Social Science Development, 2(2), 48–60. (in Thai).
Sinlapapanya, P., Sumpavapol, P., Buatong, J., & Benjakul, S. (2024). Ethanolic cashew leaf extract: Antioxidant potential and impact on quality changes of dried fermented catfish during storage. Future Foods, 9, 100296.
Srionnual, S., & Mahae, N. (2013). Screening of bacteriocin-producing lactic acid bacteria from dry fermented catfish (Pladuk-ra). Journal of Rajamangala University of Technology Srivijaya Research, 5(2), 1–14. (in Thai).
Suwannawatanamatee, K., Kantaros, S., & Khankaew, S. (2022). Effect of active packaging on the quality of processed-catfish (Clarias) products. The Journal of Industrial Technology, 18(3), 228–243. (in Thai).
Taksima, T., Yongphet, P., & Suwanamornlert, P. (2023). Commercial product development of semi-dried catfish for community enterprise by the solar dryer cabinet “Hlang Tao model”. Uttaradit Rajabhat University Science and Technology Journal (for Local Development), 18(2), 40–46. (in Thai).
Thanonkaew, A., Juntachote, T., & Pecharat, S. (2009a). Effect of fermentation and drying on changes of lipid and protein in dry fermented catfish (Pla-duk-ra) produced from farmed catfish and wild catfish. Thaksin University Journal, 12(3), 215–224. (in Thai).
Thanonkaew, A., Jantachote, T., Ruangrat, W., & Aksornniem, A. (2009b). Quality changes of fermented catfish (Pla-duk-ra) products during storage at room temperature. Journal of the National Research Council of Thailand, Science Section, 41(2),27–41. (in Thai).
Thanonkaew, A., Rittijak, J., & Suriyapol, S. (2009c). Study on chemical compositions and some properties of traditional dry fermented catfish (Pla-duk-ra) in Phatthalung Province. Thaksin University Journal, 12(1), 1-12. (in Thai).
Thanonkaew, A., Pecharat, S., & Wiboonpun, S. (2012). Effect of drying conditions on quality of dry fermented catfish (Pla-duk-ra). Thaksin University Journal, 15(1), 49-60.
Yaibok, T., Phethuayluk, S., Weawsak, J., Mani, M., & Buaphet, P. (2010). Development of the fish drying process with a solarelectrical combined energy dryer under the southern of Thailand climate. Thaksin University Journal, 12(3), 110–118. (in Thai).
Yelouassi, C. A. R., Dossou-Yovo, P., Jacquet, N., & Richel, A. (2018). Influence of salt on the biochemical characteristics of fermented, salty and dried catfish (Clarias gariepinus) in Benin. Science Journal of Chemistry, 6(6), 115–122.
Zakaria, S. F., Lani, M. N., Chuah, T. S., Ahmad, F., Ahmad, K. M., & Hassan, Z. (2018). Antifungal activity of lactic acid bacteria isolated from fermented catfish (Clarias gariepinus) as biocontrol of Sclerotium rolfsii infecting chili plants. Malaysian Applied Biology, 47(4), 117–126.
