ลายบัวรวนในศิลปะทวารวดี : ที่มา และความสัมพันธ์กับศิลปกรรมในดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

บทคัดย่อ

ลายบัวรวน เป็นลายรูปแบบหนึ่งที่พบในศิลปะทวารวดี ลักษณะของลายเป็นใบไม้คล้าย ใบผักกาดส่วนปลายใบม้วนลง มีส่วนหัวใหญ่และที่ปลายด้านล่างค่อยๆ เล็กลงมา การประดับลายจะเรียงเป็นแถวต่อเนื่องกันไป ต้นแบบของลายบัวรวนอาจมีที่มาจากลายวยาลมาลาในศิลปะอินเดียภาคใต้พบตั้งแต่ศิลปะปัลลวะเป็นต้นมา ซึ่งนิยมใช้ประดับตกแต่งสถาปัตยกรรม ลายนี้ถูกปรับเปลี่ยนจนเป็นลักษณะเฉพาะเมื่อเข้าสู่ดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กลายเป็นลายบัวรวนในศิลปะเขมรสมัยก่อนเมืองพระนครและศิลปะทวารวดี ในศิลปะเขมรสมัยก่อนเมืองพระนครนิยมใช้ลายบัวรวนประดับสถาปัตยกรรมเช่นเดียวกับสถาปัตยกรรมอินเดียภาคใต้ สำหรับในศิลปะทวารวดีพบทั้งลายที่ประดับอยู่ร่วมกับสถาปัตยกรรมและลายที่ใช้ประดับตกแต่งประติมากรรมด้วยเช่นกัน จากการศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบของลายบัวรวนในศิลปะทวารวดีพบว่าค่อนข้างมีความสัมพันธ์กับลายบัวรวนในศิลปะเขมรสมัยก่อนเมืองพระนครอย่างมาก ขณะเดียวกันก็พบว่าลายบัวรวนในศิลปะทวารวดีนั้นมีความแตกต่างจากศิลปะเขมรสมัยก่อนเมืองพระนครในบางประการ ลักษณะดังกล่าวนี้แสดงให้เห็นถึงการคลี่คลายและวิวัฒนาการที่เกิดขึ้นเสมอๆ ในศิลปะทวารวดี นอกจากนี้ยังสะท้อนให้เห็นบริบททางด้านสังคมและวัฒนธรรมที่มีการติดต่อสัมพันธ์กันระหว่างรัฐโบราณร่วมสมัยในดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ด้วยกันเองอีกด้วย