วิวัฒนาการระเบียงคดหลังพุทธศตวรรษที่ 19 ในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา
คำสำคัญ:
ระเบียงคด, วิวัฒนาการบทคัดย่อ
ระเบียงคด คืออาคารที่วงล้อมรอบสิ่งก่อสร้างที่เป็นประธานที่มีจุดกำเนิดในวัฒนธรรมทะเลสาบเขมร และส่งผลให้กับศาสนสถานในลุ่มแม่น้ำพระยาตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนต้น
แต่อย่างไรก็ตามระเบียงคดของศาสนสถานลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาจะมีความแตกต่างกับระเบียงคดในวัฒนธรรมทะเลสาบเขมรคือ
1. ในวัฒนธรรมทะเลสาบเขมรถ้าเป็นศาสนสถานที่สำคัญจะมีการวงระเบียงคดหลายชั้น แต่ในวัฒนธรรมเล่มแม่น้ำเจ้าพระยาช่วงสมัยอยุธยาศาสนถสานที่เข้าข้ายพระมหาธาตุหลักพระนครเท่านั้นที่จะมีระเบียงคดและมีเพียงชั้นเดียว
2. ในวัฒนธรรมทะเลสาบเขมรผนังระเบียงคดจะแกะสลักภาพนูนต่ำซึ่งในช่วงพุทธศตวรรตที่ 18 จะนิยมแกะเป็นภาพพระพุทธรูป ส่วนของลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาจะประดับประติมากรรมพระพุทธรูปลอยตัว
เนื่องจากระเบียงคดในสมัยอยุธยาจะปรากฏในศาสนสถานที่เข้าข่ายเป็นพระมหาธาตุหลักพระนคร ดังนั้นวิวัฒนาการของระเบียงคดใช่วงสมัยนี้จึงไม่พัฒนามากเท่ากับในสมัยรัตนโกสินทร์และพัฒนาเป็นถึงจุดสุดยอดที่ระเบียงคดชั้นบนของวัดพระปฐมเจดีย์
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร, 2529. จารึกในประเทศไทย เล่ม 4. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
กรมศิลปากร, 2533. พระราชพงศาวดาร กรุงศรีอยุธยา ฉบับพระจักรพรรดิพงศ์ (จาด) เล่ม 2. กรุงเทพฯ: องค์การค้าของคุรุสภา.
กรมศิลปากร, 2550. ศัพทานุกรมโบราณคดี. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขํา บุนนาค), 2507. พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 4. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร. พลโท บัญญัติ เทพหัสดิน ณ อยุธยา พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานฌาปนกิจ นางอนงค์ เฑียรฆราษ.
ปติสร เพ็ญสุต, 2555. ศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมในเขตพุทธาวาส วัดมหาธาตุวรวิหาร ราชบุรี. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, กรุงเทพฯ.
ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน, 2544. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง. คณะสงฆ์วัดพระเชตุพนจัดพิมพ์เปนที่ระลึกสมโภชหิรัญบัฏและฉลองอายุวัฒนมงคล 85 ปี พระธรรมปัญญาบดี (ถาวร ติสฺสานุกโร ป.ธ.4) เจ้าอาวาสวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม.
รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนกูล, 2555. “คติ ความเปลี่ยนแปลง นัยยะแฝง: พระพุทธรูปในระเบียงคดวัดเบญจมบพิตร.” ดำรงวิชาการฉบับพิเศษ: 73-107.
วินัย พงศ์ศรีเพียร (ชําระ), 2551. พรรณนาภูมิสถานพระนครศรีอยุธยา. กรุงเทพฯ: สํานักพิมพ์อุษาคเนย์.
วิราวรรณ นฤปิติ, 2557. “การเมืองเรื่องจํานวน: การรวบรวม ทําบัญชี วัดขนาด และจำแนกพระพุทธรูปจากหัวเมืองเหนือในช่วงสร้างกรุงเทพฯ.” ดำรงวิชาการ 13 (2): 121-146.
สันติ เล็กสุขุม, 2542. ศิลปะอยุธยา: งานช่างหลวงแห่งแผ่นดิน. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
สันติ เล็กสุขุม และกมล ฉายาวัฒนะ, 2524. จิตรกรรมฝาผนังสมัยอยุธยา. กรุงเทพฯ: มูลนิธิเจมส์ ทอมป์สัน.
สายชล สัตยานุรักษ์, 2546. พระพุทธศาสนากับแนวคิดทางการเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (พ.ศ. 2325-2352). กรุงเทพฯ: มติชน.
Boisselier J., 1966. Le Cambodge. Paris: Picard.
Coedès G., 1964. Inscriptions du Cambodge tome VII. Paris: EFEO.
Coedès G., 1989. “La date du Bayon.” In Articles sur le Pays Khmer (pp. 95-122). Paris: EFEO.
Coral Rémusat G. de, 1951. L’art Khmer: les grande Étapes de son Évolution. Paris: EFEO.
Finot L., Goloubev V., & Coedés G., 1929. Le Temple d’Ankor Vat. première partie. Paris: EFEO.
Maxwell T.S., 2007. “The short inscriptions of the Bayon and contemporary temples.”In Bayon: New Perspective (pp. 122-135). Bangkok: River Books.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความนี้เป็นผลงานของข้าพเจ้าแต่เพียงผู้เดียว และ/หรือเป็นผลงานของข้าพเจ้าและผู้ร่วมงาน ตามชื่อที่ระบุในบทความจริง และเป็นผลงานที่มิได้ถูกนำเสนอหรือตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน
