พิธีระเปิป:“สภาวะระหว่าง/ชายขอบ” กับโครงสร้างวัฒนธรรมของข่าพระแก้ว

บทคัดย่อ

ข่าพระแก้ว (แขวงจำปาสัก สปป.ลาว) เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีโครงสร้างสังคมเป็นลำดับชั้นผ่านการนับถือผีและปฏิบัติตามฮีตคองอย่างเคร่งครัด พิธีระเปิปเป็นพิธีที่สำคัญของชาวข่าพระแก้ว ลูกหลานจะจัดพิธีนี้ให้กับวิญญาณของผู้ล่วงลับและผีบรรพบุรุษ การประกอบพิธีนี้ได้สร้าง “สภาวะระหว่าง” ที่กลับบทบาท/กฎเกณฑ์ในพิธีกรรม สมาชิกที่เข้าร่วมพิธีกรรมสามารถล่วงละเมิดสถานะสังคมของบุคคล เช่น เขยล้อเลียนพ่อเฒ่าหรือพ่อตา รวมถึงหยอกล้อหญิงสาวตระกูลได้ สิ่งนี้ได้ปลดปล่อยคนให้หลุดจากฎข้อบังคับและเกิดความเท่ากันชั่วขณะ แต่เมื่อผ่านพ้นพิธีแล้ว สมาชิกจะหวนกลับมาสู่ภาวะแห่งคุณสมบัติที่มีโครงสร้างอีกครั้งหนึ่ง พิธีระเปิปจึงช่วยผ่อนคลายความตึงเครียด/ความกดดันที่ได้รับจากกฎเกณฑ์และข้อบังคับของชุมชน และกลับมาตอกย้ำกฎเกณฑ์และความสัมพันธ์เชิงอำนาจ รวมถึงธำรง “โครงสร้างสังคม” ของกลุ่มชาติพันธุ์