ช่างเขียนภาพพุทธศิลป์กลุ่มลำปาง พ.ศ.2475 – 2504: การค้นหาประเด็นใหม่ทางประวัติศาสตร์ศิลปะ

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาประวัติและผลงานของช่างเขียนภาพจิตรกรรมพุทธศิลป์แนวประเพณี 2 ท่าน คือ นายปวน สุวรรณสิงห์ และนายน้อง อินชัยเทพ โดยมีแหล่งศึกษา 3 แห่ง คือ วัดท่าแหน อ. แม่ทะ จ. ลำปาง วัดช่างแต้ม อ. เมืองฯ จ. ลำปาง และวัดบุญยืน อ. เมืองฯ จ. พะเยา ผลการศึกษาพบว่า ในเชิงรูปแบบศิลปะ ช่างทั้งสองได้รับการฝึกฝนถ่ายทอดแบบแผนการเขียนภาพจาก “ช่างหลวง” ที่เข้ามาเขียนภาพในเมืองลำปาง จึงแสดงออกผ่านนาฏลักษณ์แบบรัตนโกสินทร์-กรุงเทพฯ และภายใต้การธำรงความหมายของ “ศิลปะไทยแบบกรุงเทพฯ” จึงทำให้นายปวน สุวรรณสิงห์ ได้รับการอุปถัมภ์จากเจ้าผู้ครองนครลำปาง เพื่อรักษา “ชั้นเชิง” ของขนบแบบช่างหลวงไว้ในหัวเมือง
ช่างทั้งสองท่านมีบทบาทในการสร้างสรรค์ภาพจิตรกรรมในช่วงทศวรรษ 2460-2510 แม้ว่าช่วงหลังทศวรรษ 2480 โครงสร้างการอุปถัมภ์จะเปลี่ยนจากเจ้านายท้องถิ่นไปสู่ชนชั้นนำใหม่ แต่ช่างทั้งสองยังคงรักษาแบบแผนจิตรกรรมแบบกรุงเทพฯ ไว้ ทั้งนี้เพื่อเป็นหลักประกัน “ความสามารถของช่าง” ที่สัมพันธ์กับ “รสนิยมใหม่” ของคณะสงฆ์และผู้อุปถัมภ์ นอกจากนั้นการว่าจ้างข้ามพื้นที่ดังกรณีของช่างน้อง อินชัยเทพ ยังชี้ให้เห็นเครือข่ายความสัมพันธ์ของคณะสงฆ์และผู้อุปถัมภ์ระหว่างเมืองพะเยาและลำปางได้อีกมิติหนึ่งด้วย