การวิเคราะห์เรื่องราวในงานจิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม

บทคัดย่อ

พระอุโบสถวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เป็นหนึ่งในหลักฐานงานศิลปกรรมสำคัญสมัยรัชกาลที่ 3 ภายในพระอุโบสถมีการเขียนจิตรกรรมฝาผนังเรื่องพระสาวกเอตทัคคะ 41 พระองค์ บนผนังระหว่างช่องหน้าต่าง และเรื่องมโหสถชาดกบนผนังเหนือกรอบช่องหน้าต่าง ซึ่งทั้งสองเรื่องราวมีความแตกต่างไปจากแบบแผนประเพณีที่พบได้ตามพระอุโบสถในอดีต การเลือกทั้งสองเรื่องนี้มาเขียนจึงน่าจะมีนัยยะบางประการที่สื่อถึงแนวความคิดและความเชื่อ และอาจสะท้อนให้เห็นถึงสภาพสังคมในช่วงเวลานั้นได้ เรื่องราวที่นำมาเขียนนี้ แสดงให้เห็นถึงการเป็นส่วนหนึ่งของแหล่งรวบรวมสรรพวิชาและความเป็นวัดที่ชื่อว่า "พระเชตุพนฯ" ตามพระราชประสงค์ในรัชกาลที่ 1 ได้เด่นชัดมากยิ่งขึ้น เช่น เรื่อง มโหสถชาดก เป็นเรื่องที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่เหล่าพระสาวก ณ พระเชตวันมหาวิหาร หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า เชตุพน จึงอาจสอดคล้องทั้งเรื่องราวที่เขียนและชื่อของวัด อีกทั้งในเนื้อเรื่องมโหสถชาดกได้กล่าวถึงการรักษาโรค ซึ่งตรงกับการที่วัดพระเชตุพนฯ เป็นแหล่งรวบรวมจารึกตำรายาและฤๅษีดัดตนให้ประชาชนได้เข้ามาศึกษาและเอาไปใช้ เรื่องพระสาวกเอตทัคคะ 41 พระองค์ เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับพระภิกษุที่ได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นผู้ยอดเยี่ยม จำนวน 41 พระองค์ การเลือกมาเขียนในตำแหน่งของผนังระหว่างช่องหน้าต่างที่สามารถชมได้อย่างใกล้ชิด จึงอาจมีวัตถุประสงค์เพื่อต้องการให้พระสงฆ์เห็นถึงตัวอย่างที่ดีและปฏิบัติตามพระสาวกเอตทัคคะ 41 พระองค์เหล่านั้น