โครงสร้าง ที่มาและความหมายของคำเรียกชาติพันธุ์ในอีสาน

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาโครงสร้างทางความหมายของคำเรียกชาติพันธุ์ต่างๆ ที่อาศัยอยู่ในภาคอีสานของประเทศไทย ซึ่งพบว่ามีทั้งสิ้น 32 กลุ่มชาติพันธุ์  โดยการศึกษาพิจารณาจากโครงสร้างของการประกอบรูปคำและความหมายของคำที่นำมาประกอบเป็นคำศัพท์ ซึ่งจะทำให้ทราบว่าหน่วยศัพท์แต่ละหน่วยที่นำมาประกอบเป็นรูปคำมีที่มาและความหมายอย่างไร โดยคำเรียกชาติพันธุ์ในอีสานที่ใช้ในการวิเคราะห์ครั้งนี้มีทั้งสิ้น 304 คำ ผลการศึกษาพบว่า  โครงสร้างของคำเรียกชาติพันธุ์มีองค์ประกอบสำคัญ 2 ส่วน  คือ “ส่วนหลัก” ทำหน้าที่แสดงความหมายหลักของคำ  และ “ส่วนขยาย” ทำหน้าที่เพิ่มความหมายแก่ส่วนหลักเพื่อให้ส่วนหลักมีความหมายที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น  ทั้งนี้  คำเรียกชาติพันธุ์ในอีสานมีโครงสร้าง 2 รูปแบบ  ได้แก่  โครงสร้างแบบคำเดี่ยว  และโครงสร้างแบบคำประสม   ในด้านความหมายของคำที่นำมาประกอบเป็นคำเรียกสามารถจัดแบ่งตามกลุ่มที่มาและความหมายออกได้เป็น 12 กลุ่ม ได้แก่  1) คำแสดงความเป็นกลุ่ม(คน)/พวก   2) คำที่มีความหมายว่า “คน” 3) สภาพทางภูมิศาสตร์   4) วิถีการดำเนินชีวิต  5) ธรรมเนียมประเพณี  6) ลักษณะเฉพาะของภาษาพูด 7) ศาสนา  8) ลักษณะชนชั้นทางสังคม  9)  คำที่มีความหมายในเชิงดูถูก/เชิงลบ  10) คำแสดงสภาพหรือสถานะ  11) คำแสดงความเป็นสากล  12) คำแสดงถิ่นฐานที่กลุ่ม  ชาติพันธุ์อาศัยอยู่