ตำนานอุรังคธาตุ: วิธีคิดว่าด้วยศาสนาและความเชื่อ

ผู้แต่ง

  • ชาญยุทธ สอนจันทร์ นิสิตปริญญาเอกสาขาวิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
  • ดร. ราชันย์ นิลวรรณาภา ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประจำภาควิชาภาษาไทยและภาษาตะวันออก คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์หลักและอาจารย์ประจำหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิตสาขาวิชาภาษาไทย

คำสำคัญ:

ตำนานอุรังคธาตุ, วิธีคิด, ศาสนาและความเชื่อ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาวิธีคิดว่าด้วยศาสนาและความเชื่อที่ปรากฏในตำนานอุรังคธาตุ ข้อมูลที่นำมาศึกษาเป็นเอกสารตำนานอุรังคธาตุที่มีการปริวรรตเรียบเรียงเอาไว้แล้ว โดยประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดเกี่ยวกับวิธีคิดมาเป็นแนวทางในการศึกษาและวิเคราะห์ตีความ ผลการศึกษาพบว่า วิธีคิดเป็นการอธิบายในเรื่องราวสิ่งต่างๆ ที่บรรพชนต้องการสื่ออะไรบ้างมาสู่อนุชน
คนรุ่นหลัง และด้วยตำนานอุรังคธาตุเป็นข้อมูลทางวัฒนธรรมอย่างหนึ่งที่มีกระบวนทัศน์หรือชุดความคิดที่สื่อสารให้เห็นถึงความคิดความเชื่อทางศาสนาของผู้คนในอดีตผ่านเรื่องราวทางวรรณกรรม ซึ่งประกอบด้วย ตัวละคร พื้นที่ และพฤติกรรม ซึ่งช่วยทำให้มองเห็นถึงระบบความเชื่อทางศาสนาที่เป็นการผสมปนเปกันระหว่างพุทธและผีได้อย่างน่าสนใจ

เอกสารอ้างอิง

กรมศิลปากร, 2483. อุรังคธาตุ (ตํานานพระธาตุพนม). พระนคร: โรงพิมพ์ไทยเขษม.

จรัสศรี จริภาส, 2547. เห้งเจีย (ฉีเทียนต้าเสิ้ง): ลิงในวรรณกรรมที่กลายเป็นเทพเจ้า. กรุงเทพฯ: มติชน.

ณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์, 2561. อุรังคธาตุ จ.ศ. 1167 (พ.ศ. 2348). เอกสารวิชาการลำดับที่ 28. กลุ่มงานอนุรักษ์เอกสารโบราณ สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, มหาสารคาม: อภิชาติการพิมพ์.

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา, 2511. ตํานานพระพุทธบาท: อธิบายเรื่องพระบาท นิราศพระบาทและลิลิตทศพร. พระนคร: กรมศิลปากร.

ธนิต อยู่โพธิ์, 2524. ตำนานพระบรมสารีริกธาตุ. กรุงเทพฯ: มิตรสยาม.

เธียรชาย อักษรดิษฐ์, 2552. ตำนานพระเจ้าเลียบโลก: การศึกษาพื้นที่สังคมและวัฒนธรรมล้านนา ภูมินาม ตำนาน ผู้คน. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).

ปฐม หงษ์สุวรรณ, 2548. ตำนานพระธาตุของชนชาติไท: ความสำคัญและปฏิสัมพันธ์ระหว่างพุทธศาสนากับความเชื่อดั้งเดิม. วิทยานิพนธ์หลักสูตรปริญญาอักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

ปฐม หงษ์สุวรรณ, 2555. โครงการวรรณกรรมตำนาน. สนับสนุนการวิจัยงบประมาณเงินแผ่นดินประจำปีงบประมาณ 2555 มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.

ปฐม หงษ์สุวรรณ, 2556. “จากธรรมชาติถึงธรรม: มติพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ในตำนานพระธาตุของคนไท.” ใน กาลครั้งหนึ่ง: ว่าด้วยตำนานกับวัฒนธรรม. (หน้า 41-74). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ประคอง นิมมานเหมินท์, 2554. ไขคําแก้วคําแพง พินิจวรรณกรรมไทย-ไท. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

พิเศษ เจียจันทร์พงษ์, 2521. “บทนำเสนอ,” ใน ตํานานอุรังคธาตุ ตำนานพระธาตุพนม. (หน้า 4-24). กรุงเทพฯ: เรือนแก้วการพิมพ์.

ภัทรพร สิริกาญจน และ ฉัตรสุมาลย์ กบิลสิงห์, 2540. ความรู้พื้นฐานทางศาสนา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ราชบัณฑิตยสถาน, 2521. สารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม 14. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์พระจันทร์.

ราชบัณฑิตยสถาน, 2556. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์.

ศรีศักร วัลลิโภดม, 2533. แอ่งอารยธรรมอีสาน: แฉหลักฐานโบราณคดี พลิกโฉมหน้าประวัติศาสตร์ไทย. กรุงเทพฯ: มติชน.

ราชบัณฑิตยสถาน, 2560. พุทธศาสนาและความเชื่อในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์.

ศิราพร ณ ถลาง, 2552. ทฤษฎีคติชนวิทยา วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนาน-นิทานพื้นบ้าน. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคเหนือ เล่ม 9, 2542. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสารานุกรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย์.

อานันท์ กาญจนพันธุ์, 2548. ทฤษฎีและวิธีวิทยาของการวิจัยวัฒนธรรม: การทะลุกรอบและกับดักของความคิดแบบคู่ตรงกันข้าม. กรุงเทพฯ: อมรินทร์บุ๊คเซ็นเตอร์.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2019-12-30

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความ