ปราสาทแบบหลังคาลาดซ้อนชั้นในศิลปะรัตนโกสินทร์

ผู้แต่ง

  • สมโชค สินนุกูล มหาวิทยาลัยศิลปากร

คำสำคัญ:

ศิลปะรัตนโกสินทร์, ปราสาทแบบหลังคาลาดซ้อนชั้น, สถาปัตยกรรมไทย, ศิลปะไทย

บทคัดย่อ

แนวคิดในเรื่องของปราสาทนับเป็นแรงบันดาลใจอันสำคัญต่องานช่างในศิลปะไทย ทั้งในงานสถาปัตยกรรมและงานศิลปกรรมแขนงต่าง ๆ มานับแต่อดีตทุกยุคสมัย ปราสาทแบบเรือนยอดซึ่งมีเครื่องหลังคาที่ประกอบด้วยชั้นหลังคาลาดซ้อนชั้นเป็นปราสาทรูปแบบหนึ่งในศิลปะรัตนโกสินทร์ซึ่งมีพัฒนาการอันยาวนาน เกิดจากการลดรูปและการผสมผสานแรงบันดาลใจจากศิลปะในวัฒนธรรมใกล้เคียงเช่นศิลปะล้านนา โดยมีการคลี่คลาย ปรับปรุงจนเกิดระเบียบแบบแผนอันเป็นลักษณะเฉพาะ ปราสาทแบบเรือนยอดดังกล่าวยังคงเป็นรูปแบบที่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในงานช่างแขนงต่าง ๆ มาจนถึงปัจจุบัน แต่กลับมีแนวโน้มจะให้ความสำคัญกับหน้าที่การใช้งานและประโยชน์ใช้สอยมากกว่าคติความหมาย ซึ่งเป็นแนวคิดอันเคร่งครัดของงานช่างโบราณตามแบบแผนประเพณี

เอกสารอ้างอิง

กรุณา กุศลาสัย และเรืองอุไร จูตะเสน. มหากาพย์พุทธจริตของมหากวีอัศวโฆษ. พระนคร: โรงพิมพ์ไทยเขษม, 2492.

ทิพากรวงศ์ (ขํา บุนนาค), เจ้าพระยา. พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ฉบับหอสมุดแห่งชาติ รัชกาลที่ 1 รัชกาลที่ 2. พระนคร: คลังวิทยา,2505.

นริศรานุวัดติวงศ์, สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยา และดํารงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. สาส์นสมเด็จ เล่ม 18. พระนคร: องค์การค้าของคุรุสภา, 2505.

ประชุมประกาศรัชกาลที่ 4. ธนบุรี: โรงพิมพ์ดํารงธรรม, 2511.

พระบาลีวินัยปิฎก จุลวรรค (ทุติยภาค) พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับสังคายนาในพระบรมราชูปถัมภ์ พุทธศักราช 2530. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์การศาสนา, 2530.

ศักดิ์ชัย สายสิงห์. พัฒนาการศิลปกรรมสมัยก่อนอยุธยาและสมัยอยุธยา (พุทธศตวรรษที่ 18-23) โครงการย่อยที่ 3: พัฒนาการของงานศิลปกรรมเมืองลพบุรีตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 12 ถึงพุทธศตวรรษที่ 24 โครงการลพบุรีศึกษาเชิงบูรณาการเพื่อพัฒนาการของสังคมและเศรษฐกิจไทย, ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2549.

สันติ เล็กสุขุม. กระหนกในดินแดนไทย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ, 2545

_________. งานช่าง คําช่างโบราณ. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, 2553.

สําเนียง เลื่อมใส. แปลและเรียบเรียง. มหากาพย์พุทธจริต พุทธประวัติฝ่ายมหายานจากกวีนิพนธ์สันสกฤต. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2547.

Ananda K. Coomaraswamy. Early Indian Architecture: Palaces. New Delhi: Munshiram Manoharlal, 1975.

Claudine Bautze-Picron. The Buddhist murals of Pagan. Bangkok: Orchid Press, 2003

E. B. Havell. The Ancient and Medieval Architecture of India: A Study of Indo-Aryan Civilisation. New Delhi: S. Chand & Co.(Pvt.) Ltd, 1972.

Margaret Stutley. The Illustrated Dictionary of Hindu Iconography. Great Britain: Routledge & Kegan Paul, 1985.

Prasanna Kumar Acharya. A dictionary of Hindu Architecture. New Delhi: Oriental Book Reprint Corporation, 1981.

Satish Grover. The Architecture of India Buddhist and Hindu. New Delhi: Vikas Publishing House. 1980.

Stellar Kramrisch. The Hindu Temple. Calcutta: University of Calcutta, 1946.

Thainess: Sustainable Way of Life, The World Exposition Shanghai China 2010. Ministry of Social and Human Security, 2010.

ประภัสสร์ ชูวิเชียร. “กําแพงกรุงศรีอยุธยาก่อนรัชกาลสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ: หลักฐานในภาพปูนปั้นวัดไลย์ ลพบุรี.” เมืองโบราณ30, 3 (กรกฎาคม - กันยายน 2547): 116.

ประภัสสร โพธิ์ศรีทอง. “ประติมานวิทยาและรูปแบบศิลปะในภาพปูนปั้นประดับวิหารวัดไลย์.” เมืองโบราณ 20, 4 (2537),: 44 และ 53.

สันติ เล็กสุขุม. “ปราสาท: อุดมคติกับงานออกแบบเชิงช่าง.” วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, (ตุลาคม 2549)

_________. “หลังคาปราสาท พม่า-ไทย: แรงบันดาลใจย้อนกลับ.” เมืองโบราณ33, 2 (เมษายน-มิถุนายน 2550): 94.

ดาวน์โหลด

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความ