การศึกษาเมืองโบราณหริภุญไชย จากหลักฐานโบราณคดี
คำสำคัญ:
พัฒนาการ, หริภุญไชย, เมืองโบราณบทคัดย่อ
วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเมืองโบราณหริภุญไชย จากหลักฐานโบราณคดี โดยนำมาสอบทานกับหลักฐานด้านเอกสารและตรวจสอบความน่าเชื่อถือของหลักฐานด้านเอกสารโดยใช้ หลักฐานโบราณคดี
จากการศึกษาพบว่าเมืองโบราณหริภุญไชยมีร่องรอยของการอยู่อาศัยมาแล้ว 3 ระยะ ระยะแรก ราวพุทธศตวรรษที่ 13 - 14 บริเวณวัดสะดือเมืองเก่ากลางเมืองโบราณหริภุญไชย ระยะที่สอง ราวพุทธศตวรรษที่ 15 - 16 มีการอาศัยอยู่อย่างต่อเนื่องปรากฏหลักฐานจากการขุดค้นบริเวณศาลากลางจังหวัดลำพูน ระยะที่สาม ราวพุทธศตวรรษที่ 17 - 19 ชุมชนได้กระจายตัวออกไปยังบริเวณโดยรอบและพัฒนาเจริญสูงสุดก่อนที่จะล่มสลาย ทั้งยังได้ส่งอิทธิพลไปยังเมืองโบราณใกล้เคียงได้แก่ เวียงมโน เวียงเถาะ และเวียงท่ากาน ซึ่งมีความเจริญขึ้นในช่วงระยะเวลาเดียวกัน วัฒนธรรมของหริภุญไชยในช่วงแรกเริ่มได้รับอิทธิพลจากหลายวัฒนธรรมได้แก่ วัฒนธรรมทวารวดี วัฒนธรรม พยู และ พุกาม รวมทั้งวัฒนธรรมเขมร โดยในช่วงหลังก็ได้ปรับเปลี่ยนมาเป็นรูปแบบของวัฒนธรรมหริภุญไชยของตัวเองอย่างแท้จริงและเจริญถึงขั้นสูงสุด เมื่อนำหลักฐานจารึกตำนานและพงศาวดารมาตรวจสอบความน่าเชื่อถือ พบว่ากำเนิดและพัฒนาการของเมืองโบราณหริภุญไชยจากหลักฐานโบราณคดี มีความสอดคล้องในบางประการกับหลัก ฐานด้านจารึก ตำนานและพงศาวดาร แต่ หากจะนำตำนานและพงศาวดารมาใช้ในการศึกษา ต้องใช้หลักฐานโบราณคดีและหลักฐานอื่นๆ ร่วมด้วย
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. โบราณคดีสี่ภาค. (กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร), 2531.
กรมศิลปากร. วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย. (กรุงเทพฯ: รุ่งศิลป์การพิมพ์), 2520.
กรมศิลปากร, กองโบราณคดี, หน่วยศิลปากรที่ 4 เชียงใหม่, “รายงานการขุดค้นทางโบราณคดี วัดสังฆาราม จังหวัดลําพูน,” 2531. (อัดสําเนา)
กรมศิลปากร, หอสมุดแห่งชาติ. จารึกในประเทศไทยเล่ม 2. (กรุงเทพฯ: หอสมุดแห่งชาติ), 2529.
กรมศิลปากร, สํานักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ. โบราณวัตถุและศิลปวัตถุในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย. (กรุงเทพฯ: กระทรวงวัฒนธรรม), 2548.
ก่องแก้ว วีระประจักษ์. “มอญในจารึกภาษามอญ,” วารสารศิลปากร 33, 1 (มีนาคม-เมษายน), 2532.
ปริยัติธรรมธาดา, พระยา. ผู้แปล, จามเทวีวงศ์ (กรุงเทพฯ: มิตรนราการพิมพ์, 2510).
ผาสุข อินทราวุธ และคณะ. การศึกษาร่องรอยอารยธรรมโบราณจากหลักฐานทางโบราณคดีในบริเวณเมืองลําพูนเก่าก่อนพุทธศตวรรษที่ 19 (กรุงเทพฯ: ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร), 2536.
พระพุทธพุกาม และพระพุทธญาณ, ตํานานมูลศาสนาแปลโดย สุด ศรีสมวงศ์ และพรหมขมาลา (เชียงใหม่: นครพิงค์การพิมพ์, 2513. พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานทําบุญครบร้อยวันศพ นายหน่อ ชุติมา ณ บ้านเลขที่ 15 ถนนท่าแพ ซอย 5 อําเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ วันที่ 7 มิถุนายน 2513).
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติหริภุญไชย, “เอกสารภาคที่ 2 :ศิลาจารึกเมืองลําพูน,” เอกสารประกอบการประชุมสัมมนาทางวิชาการก้าวใหม่พิพิธภัณฑ์หริภุญไชยครั้งที่ 2, 19 กันยายน 2545.
เทศบาลเมืองลําพูน และสํานักงานโบราณคดีและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติที่ 6 เชียงใหม่, “รายงานสํารวจและการขุดค้นทางโบราณคดีประตูเมืองมหาวันตําบลในเมืองอําเภอเมืองจังหวัดลําพูน,” 2544. (อัดสําเนา)
สายันต์ ไพรชาญจิตร์ ,บรรณาธิการ, โบราณคดีล้านนา 1 (กรุงเทพฯ: สํานักพิมพ์สมาพันธ์, 2540), 79-81.
สุภัทรดิศ ดิศกุล, หม่อมเจ้า. ศิลาจารึกภาษามอญที่เมืองลําพูน หลักที่ 1, ” วารสารโบราณคดี 4, 1 (กรกฎาคม2515): 57- 62. (เรียบเรียงจากบทความของศาสตราจารย์ ฮัลลิเดย์ (R. Halliday)
สุภัทรดิศ ดิศกุล, หม่อมเจ้า. ประวัติศาสตร์เอเชียอาคเนย์ถึง พ.ศ 2000. (กรุงเทพฯ: สํานักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี), 2522.
สํานักศิลปากรที่ 8 เชียงใหม่, “รายงานการขุดค้นแหล่งโบราณคดีเจดีย์เชียงยัน ตําบลในเมือง อําเภอเมือง จังหวัดลําพูน,” 2548. (อัดสําเนา)
อุษณีย์ ธงไชย.จารึกและตํานาน: หลักฐานที่สร้างขึ้นภายใต้อิทธิพลของพระพุทธศาสนาลังกาวงศ์. (เชียงใหม่: ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่), 2540.
Emmanuel Guillon, TheMons: A Civilization of Southeast Asia,Translated and Edited by James V. Di Crocco. (Bangkok: The Siam Society Under Royal Patronage, 1999).
ดาวน์โหลด
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความนี้เป็นผลงานของข้าพเจ้าแต่เพียงผู้เดียว และ/หรือเป็นผลงานของข้าพเจ้าและผู้ร่วมงาน ตามชื่อที่ระบุในบทความจริง และเป็นผลงานที่มิได้ถูกนำเสนอหรือตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน
