รูปแบบแผนผังปราสาทเขมรสมัยบาปวน และการสืบเนื่องในสมัยนครวัด: ประเด็นการศึกษา จากปราสาทพระวิหารและปราสาทหินพิมาย

บทคัดย่อ

บทความนี้นำเสนอความสัมพันธ์ด้านรูปแบบสถาปัตยกรรมของปราสาทพระวิหาร ศาสนสถานแบบบาปวนที่สถาปนาขึ้นในช่วงครึ่งหลังพุทธศตวรรษที่ 16 บนเทือกเขาพนมดงรักบริเวณพรมแดนติดต่อระหว่างประเทศกัมพูชาและประเทศไทยในปัจจุบัน ซึ่งพบว่าเป็นต้นแบบสำคัญให้กับการพัฒนาสัดส่วนและแผนผังของปราสาทหินพิมายที่สถาปนาขึ้นต่อมาในดินแดนไทย

ปราสาทพระวิหารมีแผนผังเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสมีมุขสี่ด้านและมีมณฑปต่อเนื่องด้านหน้ามุขหน้าปราสาทเชื่อมต่อกับมณฑปในลักษณะที่ย่นย่อกว่าปกติ ส่งผลให้มณฑปคล้ายกับเป็นส่วนหนึ่งของมุขปราสาท อันเป็นรูปแบบแผนผังที่พัฒนาต่อมาในปราสาทหินพิมาย

องค์ประกอบสำคัญคือระเบียบชุดฐาน ฐานปราสาทประธานและมณฑปปราสาทพระวิหารมีความสูงที่ต่างระดับกันอย่างชัดเจน ซึ่งเป็นสัดส่วนฐานที่ต่างไปจากศาสนสถานร่วมสมัย และให้อิทธิพลสืบเนื่องไปยังปราสาทหินพิมายทั้งระเบียบชุดฐานและงานประดับชุดฐาน

พัฒนาการด้านรูปแบบและแผนผังปราสาทดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับการถ่ายทอดรูปแบบศิลปกรรมภายในภูมิภาค อย่างไรก็ตามข้อสันนิษฐานนี้จำเป็นต้องมีการศึกษาด้านโบราณคดีและมานุษยวิทยาเพิ่มเติม เพื่อช่วยอธิบายความสัมพันธ์ของชุมชนอารยธรรมเขมรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยให้ชัดเจนยิ่งขึ้น