พิธีกรรมการฝังศพในสมัยก่อนประวัติศาสตร์: ความเชื่อและสถานภาพทางสังคม

บทคัดย่อ

จากการขุดค้นทางโบราณคดีในแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย พบแหล่งโบราณคดีประเภทแหล่งฝังศพเป็นจำนวนมากทั่วทุกภาคของประเทศไทย โดยสามารถศึกษารูปแบบพิธีกรรมการปลงศพได้ดังนี้

ลักษณะการฝังศพ สามารถแบ่งรูปแบบได้ 3 รูปแบบคือ

1.การฝังศพครั้งที่ 1 (Primary Burial) เป็นการฝังศพแบบดั้งเดิม พบทั่วทุกภาคของประเทศไทย การฝังจะนำศพวางนอนในหลุม อาจจะวางศพนอนตะแคงงอเข่า หรือ นอนหงายเหยียดยาว การฝังศพลักษณะนี้จะพบกระดูกเรียงกันอย่างถูกต้องตามหลักกายวิภาค และพบเกือบทุกส่วนของร่างกาย นอกจากนี้ยังพบว่ามีการฝังศพเด็กทารก ตั้งแต่แรกกิด จนถึง 1 ปี หรือเด็กที่เสียชีวิตจากการแท้งนั้น จะนำร่างมาบรรจุในภาชนะดินเผา โดยอาจฝังพร้อมกับสิ่งที่อุทิศ หรือาจไม่มีเลยก็ได้

2.การฝังศพครั้งที่ 2(Secondary Burial) เป็นการนำกระดูกจาการฝังศพครั้งที่ 1ซึ่งฝังจนกระทั่งเนื้อเปื่อยหมดแล้ว บรรจุในภาชนะดินเผาขนาดใหญ่ จากนั้นจึงนำมาทพิธีอีกครั้ง การฝังศพลักษณะนี้จะพบกระดูกไม่ครบทุกส่วน มีเพียงกระดูกบ้างชิ้นใหญ่ หรือชิ้นที่มีความสำคัญเท่านั้น

3.การเผาศพ เป็นวิวัฒนาการที่สำคัญของชุมชนบ้านโบราณอีกระดับหนึ่ง เป็นการบ่งบอกถึงการเปลี่ยนแปลงรูแบบของพิธีกรรมดั้งเดิม และบ่งบอกถึงวิวัฒนาการของคนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ที่พัฒนาตนเองเช้าสู่สมัยหัวเลี้ยวหัวต่อประวัติศาสตร์

พิธีกรรมความเชื่อที่เกี่ยวเนื่องกับการฝังศพ พบว่ามีการเตรียมพื้นที่โดยขุดดินให้เป็นหลุมฝังศพ ที่มีความประมาณ 10-50 ซม.บางหลุมพบว่ามีการทุกบภาชนะดินเผาปูรองก่อนวางศพ หรือบางที่ทุบภาชนะดินเผาโรยทับบนศพ มีกรมัดห่อศพ หรือ มัดบางส่วน เช่น มือ เท้า มีการโรยดินเทศหรือวางก้อนดินเทศเอาไว้ ใกล้กับศพ และอุทิศสิ่งของเครื่องใช้ต่างๆ เช่น ภาชนะดินเผา เครื่องประดับ เครื่องมือ เครื่องใช้ เช่น วัว ควาย หมู ไก่ สุนัข ฯลฯ นอกจากนี้การพบสิ่งของบ้างชนิดเฉพาะเพศใดเพศหนึ่ง ก็แสดงออกถึงความเชื่อได้เช่นเดียวกัน

สถานภาพทางสังคม จากความหลากหลายและจำนวนของสิ่งของที่อุทิศให้กับศพ สามรถสันนิษฐานเบื้องต้นได้ว่า ศพที่พบของอุทิศจำนวนมากเป็นผู้ที่ได้รับความเคารพจากคนในชุมชน อาจเป็นผู้นำ หรือผู้ประกอบพิธีกรรมทางความเชื่อ หรือบางคนอาจเป็นเครือญาติของผู้ปกครองชุมชน แม้จะเสียชีวิตในวัยเด็กก็ได้รับการปฏิบัติที่พิเศษกว่าคนในวัยเดียวกัน