อวทาน: ความศรัทธาแด่พระพุทธองค์

บทคัดย่อ

บทความนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อรายงานผลการศึกษาลักษณะเฉพาะของโครงเรื่องอวทาน จำนวน 50 เรื่องในอวทาน-กัลปลตาของเกษเมนทระ โดยการศึกษาข้อมูลดังกล่าวนี้ ผู้เขียนได้ใช้วิเคราะห์เรื่องเล่าประกอบกับทฤษฎีโครงสร้างนิทานของวลาดิมีร์ พรอพพ์

อวทานและชาดกนั้นแม้จะเป็นเรื่องเล่าเหมือนกัน แต่มีความแตกต่างกัน ขณะที่ชาดกบาลีส่วนใหญ่มีการเล่าเรื่องไม่แตกต่างกัน คือเล่าถึงแนวปฏิบัติของพระพุทธองค์ในอดีตชาติที่สมควรเป็นแบบอย่างแก่คนทั่วไป ส่วนอวทานเป็นเรื่องราวที่พระพุทธองค์เล่าถึงกรรมดีและกรรมชั่วในอดีตชาติของบุคคลอื่น และเน้นผลของกรรมดีและกรรมชั่วที่สืบเนื่องมาถึงชาติต่อมา โดยที่อวทานส่วนใหญ่เป็นเรื่องที่พระพุทธองค์ทรงเป็นผู้เล่าในสมัยพุทธกาล แต่ก็มีอวทานบางเรื่องที่มีเหตุการณ์เกิดขึ้นหลังสมัยพุทธกาล ในบรรดาอวทานเหล่านี้ มีเรื่องการศรัทธาต่อพระพุทธองค์ พร้อมทั้งการได้เห็นพระพุทองค์เป็นส่วนสำคัญในเรื่อง

ผลการศึกษาอวทานในอวทาน-กัลปลดาแสดงให้เห็นว่า อวทานที่มีเหตุการณ์เกิดขึ้นในสมัยพุทธกาลจะมีพระพุทธองค์ทรงเป็นผู้เล่าเรื่องแบบพยานผ่านการหยั่งรู้และมี “การศรัทธา” เป็นพฤติกรรมหลักของเรื่อง ซึ่งจะนำไปสู่การเข้าเฝ้าพระพุทธองค์ ส่วนอวทานที่มีเหตุการณ์เกิดขึ้นสมัยหลังพุทธกาล พฤติกรรมหลักยังคงเป็น “การศรัทธา” แต่ผ่านการยึดมั่นในพุทธธรรมที่จะส่งผลดีตามมา

อาจกล่าวได้ว่า การศรัทธาต่อพระพุทธองค์นั้นเป็นส่วนสำคัญของอวทานและส่งผลให้เกิดการปรารถนาที่จะได้เข้าเฝ้าพระพุทธองค์ แม้จะเป็นอวทานที่มีเหตุการณ์เกิดขึ้นหลังสมัยพุทธกาล ตัวละครหลักที่บรรลุธรรมขั้นสูงแล้ว ก็ยังปรารถนาที่จะได้เข้าเฝ้าพระพุทธองค์ สรุปได้ว่าอวทานที่เป็นวรรณคดีพุทธศาสนาของกลุ่มที่แยกจากเถรวาทนี้เน้นการศรัทธาที่พระพุทธองค์มากกว่าที่พระธรรมของพระองค์ เพื่อแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนถึงความเชื่อที่ว่าการศรัทธาพระพุทธองค์จะนำความเปลี่ยนแปลงที่ดีมาสู่ชีวิต