การตรวจชำระคัมภีร์ปัญจคติทีปนี

บทคัดย่อ

คัมภีร์ปัญจคติทีปนี (ความรู้แห่งทางทั้ง 5) เป็นบทประพันธ์ฉันท์ปัฎฐวัตรจำนวน 114 บท แบ่งออกเป็น 5 กัณฑ์ คือ นรกกัณฑ์ เปตกัณฑ์ เดรัจฉานกัณฑ์ มนุสสกัณฑ์ และ สัคคกัณฑ์

คัมภีร์นี้แต่เดิมเป็นวรรณคดีภาษาสันสกฤต มีชื่อว่า บัฑคติการิกา จากตามข้อในศิลาจารึกที่พบในพม่ากล่าวว่า พระสัทธัมมฆาสเถระ เป็นผู้ประพันธ์ แต่แท้ที่จริงแล้วท่านเป็นเพียงแค่ผู้แปล แปลจากสันสกฤต สันนิษฐานว่าแปลในรัชกาลพระเจ้าอนิรุทธมหาราชกษัติริย์สมัยเมืองพุกาม

คัมภีร์นี้แต่เดิมเป็นวรรณคดีภาษาสันสกฤต มีชื่อว่า บัฑคติการิกา จากตามข้อในศิลาจารึกที่พบในพม่ากล่าวว่า พระสัทธัมมโฆสเถระ เป็นผู้ประพันธ์ แต่แท้ที่จริงแล้วท่านเป็นเพียงแค่ผู้แปล แปลจากแปลจากสันสกฤต สันนิษฐานว่าแปลในรัชกาลพระเจ้าอนิรุทธมหาราชกษัตริย์สมัยเมืองพุกาม

ในการตรวจชำระครั้งนี้ ผู้ชำระครั้งนี้ ผู้ชำระใช้ต้นฉบับตัวเขียนที่เก็บรักษาอยู่ในหอสมุดแห่งชาติ จำนวน 5 ฉบับ และใช้คัมภีร์ปัญจคติทีปนีฎีกา คัมภีร์มหาวิปาก ซึ่งต้นฉบับอยู่ในหอสมุดแห่งชาติอย่างละ 2 ฉบับ (ทั้งนี้เพราะคัมภีร์ 2 ได้นำฉันท์ในปัญจคติทีปนีมาอธิบาย) อีกทั้งคัมภีร์ษัฑคติการิกา ที่ ศ.มุส ตรวจชำระ ในการสอบเทียบผลจากการชำระพบว่า ในฉบับภาษาบาลีมีพัฒนาการ 3 ช่วง

เมื่อแรกแปลภาษาสันสกฤตมาเป็นบาลี คัมภีร์นี้มีชื่อ ฉคติทีปนี (ความรู้แจ้งแห่ภพทั้ง 6) ต่อมาในช่วงพัฒนาการที่สองของคัมภีร์ได้ยุบอสูรกายพิภพโดยให้กาลัญชิกาสูรไปรวมกับพิภพเปรต และ เวจิตตาสูรไปรวมกับพิภพสวรรค์ ซึ่งลักษณะเช่นนี้เป็นอิทธิพลทางความคิดจากคัมภีร์กถาวัตถุปกรณ์ ผลงานของพระโมคคลีปุตตติสส ดังนั้นจึงทำให้ต้องเปลี่ยนชื่อมา เป็นปัญจคติทีปนี ส่วนพัฒนาการชั้นสุดท้ายได้เพิ่มฉันท์บทที่ 5 และพบว่าต้นฉบับที่ใช้ในการชำระเป็นพัฒนาการขั้นสุดท้าย