ศึกษาวิเคราะห์อิทธิพลของศาสนาพราหมณ์ – ฮินดู ต่อรูปแบบศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณี และวรรณกรรมไทย สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น

ผู้แต่ง

  • ดร.บำรุง คำเอก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประจำภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร

คำสำคัญ:

ศาสนาพราหมณ์, ฮินดู, พระราชพิธี

บทคัดย่อ

ประเพณีในพระราชพิธี 12 เดือนของไทย ได้รับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ทั้งทางอินเดียเหนือ และอินเดียใต้ เช่นพระราชพิธีลงสรงโสกันต์ (พิธีตัดผมเด็ก) พิธีศราทธ์ (พิธีทำบุญอุทิศให้กับบรรพบุรุษที่ล่วงลับไป) ได้รับอิทธิพลจากพิธีสันสการ (พิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์) ซึ่งเขียนไว้ในคัมภีร์มนูธรรมศาสตร์ของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู อินเดียเหนือ เทศกาลประจำปีทางอินเดียเหนือ เช่น เทศกาล มะกร สังกรานติ (เทศกาลอาบน้ำที่แม่น้ำคงคา) เฉลิมฉลองกันในเดือนกุมภาพันธ์มีชื่อคล้ายคลึงกับไทยคือเทศกาล สงกรานต์ เทศกาลทีปาวลี เทศกาลเล่นไฟ เฉลมฉลองกันในระหว่างเดือนตุลาคมและพฤศจิกายน ตรงกับเทศกาลลอยกระทงของไทย พระราชพิธีบรมราชาภิเษกของไทยก็ได้รับอิทธิพลจากอินเดียเช่นกัน พิธีตรียัมปวาย-ตรีปวาย เทศกาลโล้ชิงช้าของไทยก็ได้รับอิทธิพลจากอินเดียใต้

อิทธิพลของศาสนาพราหมณ์-ฮินดูต่อวรรรกรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นเช่น รามเกียรติ์ที่ได้รับอิทธิพลจากมหากาพย์รามายณะฉบับกัมพันมหากวีที่มีชื่อทางอินเดียใต้ เทวปาง นารายณ์ 10 ปาง หรือนารายณ์ 20 ปาง ซึ่งเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับการอวตารปางต่างๆ ของพระนารายณ์ ชื่อหนังสือและชื่อตัวละครของไทย เช่น หนังสือจินดามณี และนางเมขลา ก็ได้รับอิทธิพลจากวรรณกรรมอินเดียใต้

จะเห็นได้ว่าทั้งประเพณีวัฒนธรรมและวรรณกรรมไทยนั้นได้รับอิทธิพลจากศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ซึ่งส่วนใหญ่มาจากทางอินเดียใต้มากกว่าอินเดียเหนือ

เอกสารอ้างอิง

เอกสารชั้นต้น

เลขที่ 510 พระราชพิธีบรมราชาภิเษก (พระนารายณ์) สมุดไทยดำ เส้นดินสอขาว.

เลขที่ 599 ม.68 พระราชพิธีพราหมณ์-พระราชพิธีตรีปาวาย สมุดไทยดำ อักษรไทย-เส้นรง สมบัติเดิมของหอสมุดแห่งชาติ.

กลุ่มสมุดไทยที่ได้จาก พระครูวามเทพมุนี(สว่าง รังสีพราหมณ์กุล)

หมวดพระราชพิธี

เลขที่ 668 ม.76 พระราชพิธี พระอวิสูตร (ภาษาสำ บูชามูไร (ภาษาทมิฬ) สมุดไทยดำ 37 x 11.5 x 2 cm อักษรครึนถ์เส้นรง.

เลขที่ 667 ม.76 พระราชพิธี พระราชพิธีขึ้นพรหมหงส์, นมัสการ 8 ทิศ, ช้าหงส์ (ภาษาสันสกฤต) ขับมูลาคนียักษ์, เปิดประตูศิวาลัย (ภาษาทมิฬ), เปิด-ปิดประดูไกรลาศ สมุดไทยดำ 35.5 x 11.5 x 2 cm

เลขที่ 672 ม.77 พระราชพิธีต่างๆ พระราชพิธีบูซาหงส์ (พระนารายณ์) บูชานพเคราะห์, สังเวยพระภูมิเจ้าที่, (วาสตุ) ฯลฯ สมุดไทยดำ อักษรครึนด์ เส้นรง

หมวดวรรณคดีลิลิต

เลขที่ 360 พระราชพิธีว่าด้วยเรื่องตรียำประวาย, บูชาขลัง, เบ็ญจคัพย์, บูชาสังข์, บูชากรด, บูชากุมภ์, ราชสังสบูชา, มหาคณปติบูชา ภาษาสังสกฤต และแช่งน้ำพิพัฒน์สัต อักษรครืนถ์ พระครูวามเทพมุนี (สว่าง รังสีพราหมณ์กุล) บริจาค.

หนังสือภาษาไทย

กฎหมายตราสามดวงเล่ม 1. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภา, 2505.

กฎหมายตราสามดวงเล่ม 2. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภา, 2506.

กฎหมายตราสามดวงเล่ม 3. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภา, 2506.

กฎหมายตราสามดวงเล่ม 4. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภา, 2505.

คณะกรมการจัดทำหนังสือที่ระลึกและจดหมายเหตุพระราชพิธีสมมงคลพระชนมายุเท่าพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช. ตำรา 12 เดือนคัดแต่สมุดขุนทิพมนเทียรชาววังไว้. กรุงเทพฯ : รุ่งศิลป์การพิมพ์, 2545.

คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทยและจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี. ประชุมหมายรับสั่งภาค 4 ตอนที่ 1 สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จ.ศ. 1186- 1203. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์รุ่งศิลป์การพิมพ์, 2536.

คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทยและจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี. ประชุมหมายรับสั่งภาค 4 ตอนที่ 2 สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จ.ศ. 1203-1205. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ พี.เอ. ลีพวิงจำกัด, 2537.

คณะกรรมการพิจารณาและจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี. ประชุมรับสั่งภาคที่ 2 สมัยกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, 2525.

คณะกรรมการพิจารณาและจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี. ประชุมรับสั่งภาคที่ 3 รัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, 2528.

จิรพัฒน์ ประพันธ์วิทยา, ดร. ประวัติและคำสวดสรรเสริญเทพเจ้า พระอิศวร พระนารายณ์ พระพิฆเนศวร. กรุงเทพฯ : เทวสถานโบสถ์พราหมณ์, 2545.

ชะเอม แก้วคล้าย, ศาสนาพราหมณ์จากศิลาจารึกที่พบในประเทศไทย.

นิยะดา เหล่าสุนทร. คัมภีร์นารายณ์ 20 ปาง กับคนไทย. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แม่คำฝ่าง, 2540.

นิยะดา เหล่าสุนทร. ศิลาจำหลักเรื่องรามเกียรติ์. กรุงเทพฯ : วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม, 2539.

บัญชีบริการเอกสารโบราณ หมวดตำราภาพ พุทธศักราช 2531 เล่ม 1. หอสมุดแห่งชาติ.

ป. ศาสตรี. รายงานสำรวจตำราพระราชพิธีพราหมณ์สยาม. พระนดร : โรงพิมพ์พระจันทร์, 2474.

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. พระราชพิธีสิบสองเดือน. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ศิลปบรรณาคาร, 2516.

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ทรงฟื้นฟูวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ : สยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์พิมพ์, 2525.

ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมศัพท์วรรณตดีไทย สมัยอยุธยา ลิลิตโองการแช่งน้ำ, กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2540.

ราชบุรีดิเรกฤทธิ์, พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหลวง. กฎหมายเล่ม 1 (พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ ฯพณฯ พลโท อัมพร ศรีไชยยันต์ ณ เมรุหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส วันที่ 13 ธันวาคม พุทธศักราช 2513).

ศิลปากร, กรม. ตำราภาพเทวรูป และเทวดานพเคราะห์, กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร (จัดพิมพ์เฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิดิ์ พระบรมราชินีนาถในมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ 12 สิงหาคม 2535).

ศิลปากร, กรม. เทวปาง. 25 13. (พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานฌาปนกิจศพนายคำเสีย ชื่นจิต ณ เมรุวัดบางโฉลงใน ตำบลบางโฉลง อำเภอบางพลึ จังหวัดสมุทรปราการ วันที่ 12 เมษายน พุทธศักราช 2513).

ศิลปากร, กรม. ประวัติศาสตร์ โบราณคดี นครศรีธรรมราช. กรุงเทพฯ : บริษัท เอ. พี. กราฟฟิค ดีไซน์ และการพิมพ์ จำกัด, ไม่ปรากฏปีที่พิมพ์

สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ, พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2535.

สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ. กฎหมายตราสามดวงกับสังคมไทย. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2536.

วิทยานิพนธ์-สารนิพนธ์

ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ. การศึกษาคติการสร้างพระพุทธรูปปางโปรดพกาพรหม. สารนิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิต ภาควิชาโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2544.

สุวันดี ตั้งวิเศษชน. บทบาทของพราหมณ์ในราชสำนักรัตนโกสินทร์ตอนตัน. สารนิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิต ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2531.

อรุณศักดิ์ กิ่งมณี. "เทวะประติมาน" ในงานจิตรกรรม : ศึกษาเฉพาะกรณีเทพผู้พิทักษ์อุโบสถและวิหาร สมัยรัตนโกสินทร์. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2540.

หนังสือภาษาต่างประเทศ

nd International Ramayana Conference 1986 Thailand. Bangkok : Thai-Bharat Cultural Lodge, 1986.

Ved Prakash Gupta. Bhartiya Melon aur Utasvon ka Digdarshan (in Hindi). Delhi : Jivan Jyoti Prakashan,1995.

Champakalakshmi, R. Vaishnava Iconography in the Tamil Country. New Delhi : Sufit Mukherfee Orient Longman Limited, 1981.

Dallapiccola, Anna L., Anila Verghese. Sculpture at Vijayanagara Iconography and Style. New Delhi : Manohar American Instuitute of Indian Studies, 1998.

Damodaran, K. Tamil Nadu : Archacological Perspectives., Chennal : Department of Archaeology a govt. of Tamil Nadu.

Devaraj, D.V. Vijayanagara Progress of Research. Mysore : Directorate of Archaeology & Museums, 1991.

Hande, H. V. Kamba Rāmāyanam. Mumbai : Bharatiya Vidya Bhavan, 1996.

Shankar Raju Naidu, S., A Comparative Study of Kamba Ramayanam and Tulsi Ramayanam. Madras : University of Madras, 1971.

Kulke, Hermann, The Devaraja Cult. (New York : Department of Asian Studies, Cornell University, 1978.

Manusmrti with the 'Manubhasya' of Medhatithi Vol. 3-4. Translated by Ganganath Jha. Delhi : Motilal Banarsidass, 1999.

Manickavasagom, M.E., Dravidian Infuence in Thai Culture, Thanjavur : Tamil University Offset Press, 1986.

Meyyappan, S. Chidambaram. Chennai : Manivasagar Offset Printers, 2003.

Nagaswamy, R. "The Bangkok Manuscripts" Newsletter Tamil Arts Academy. June 2003. Chennai : Tamil Arts Academy publications, 2003.

Nagaswamy, R. "The Bangkok Manuscripts" Newsletter Tamil Arts Academy. October 2003. Chennai : Tamil Arts Academy publications, 2003.

Pillai, M.S. Purnalingam. Tamil Literature. Tinnevelly : The Bibbliotheca, 1985.

Raghavan, V. The Ramayana Tradition in Asia. New Delhi : The Sahitya Academni, 1998.

Sastri, K.A. Nilakanta. South Indian influence in the Far East. Chennal : Tamil Arts Academy, 1949.

Shulman, David Dean. Tamil Temple Myths. United Kingdom : Princeton University, 1980.

Subrahmanian, N. The Brahmin in the Tamil Country. Madurai : Ennes Publications, 1989.

ดาวน์โหลด

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความ