พรหมหน้าเดียว

บทคัดย่อ

คติความเชื่อเกี่ยวกับพระพรหมในศาสนาพราหมณ์กับศาสนาพุทธมีความแตกต่างกันในหลายประการ หนึ่งในนั้นได้แก่จำนวนพระพักตร์ ศาสนาพราหมณ์ถือกันว่าพระองค์มีสี่พักตร์ ส่วนพุทธศาสนามิเคยระบุเช่นนั้นเลย แต่กระนั้นพระพรหมในพุทธศาสนากลับทำสี่พักตร์เช่นกัน ซึ่งเข้าใจว่าได้รับอิทธิพลจากพระพรหมในศาสนาพราหมณ์นั่นเอง อย่างไรก็ตาม เมื่อตรวจสอบในพระพรหมในพุทธศาสนาจากศิลปกรรมยุคต่างๆของไทยพบว่า พระพรหมพักตร์เดียวก็มีให้เห็นเช่นกัน เป็นต้นว่าพระพรหมในศิลปะทวารวดีซึ่งทรงเครื่องอย่างนักบวช พระพรหมในศิลปะธนบุรีและรัตนโกสินทร์ ซึ่งทรงเครื่องอย่างเทวดา สะท้อนให้เห็นว่ารูปลักษณ์เดิมของพระพรหมในพุทธศาสนาก็ยังเป็นที่รับรู้ของพุทธศาสนิกชนบางกลุ่ม แม้จะน้อยกว่ารูปลักษณ์ของพระพรหมในศาสนาพราหมณ์มากก็ตาม