การประกาศคติปัญจอันตรธาน และสถาปนาพระบรมธาตุ ที่เมืองนครชุมของสมเด็จพระมหาธรรมราชาลิไท ใน พ.ศ.1900

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ในการอธิบายถึงการประกาศคติปัญจอันตรธานในศิลาจารึกนครชุมและการสถาปนาพระบรมธาตุที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุอันจริงแท้ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พร้อมทั้งปลูกพระศรีมหาโพธิ์จากลังกาที่เมืองนครชุม โดยสมเด็จพระมหาธรรมราชาลิไท ใน พ.ศ. 1900

จากการศึกษาพบว่าบริเวณพื้นที่ของจังหวัดกำแพงเพชรเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญด้วยตั้งอยู่ในสภาพพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่อุดมไปด้วยแร่ธาตุทั้งยังเป็นจุดสำคัญที่ควบคุมเส้นทางการค้าระหว่างดินแดนทางตอนเหนือแถบลุ่มน้ำปิง–วัง กับดินแดนทางตอนใต้แถบลุ่มน้ำเจ้าพระยา และน่าจะเป็นพื้นที่ที่มีผู้อยู่อาศัยมากพอสมควร จึงอาจกล่าวได้ว่าบริเวณลุ่มน้ำปิงที่เป็นจังหวัดกำแพงเพชรในปัจจุบันนั้นน่าจะมีความสำคัญบางประการต่ออาณาจักรสุโขทัย จนทำให้สมเด็จพระมหาธรรมราชาลิไทต้องการที่จะยึดกุมดินแดนนี้ไว้ในอำนาจการปกครองของพระองค์

ด้วยเหตุนี้พระองค์จึงได้ทรงมาสถาปนาพระบรมธาตุนครชุมเพื่อให้ราษฎรในแถบนี้ได้สักการะ พร้อมทั้งปักศิลาจารึกนครชุม เพื่อประกาศสิทธิธรรมและพระราชกฤษดาภินิหารดังกล่าวไปแล้วนั้น สันนิษฐานว่าเพื่อยังความเชื่อถือและตระหนักรู้ในสิทธิธรรม, พระราชกฤษดาภินิหาร และความชอบธรรมของพระราชอำนาจ ในการปกครองดินแดนแถบลุ่มน้ำปิง ที่เป็นจังหวัดกำแพงเพชรในปัจจุบันขององค์สมเด็จพระมหาธรรมราชาลิไทเอง เพื่อยังให้เจ้าผู้ครองเมืองในแถบลุ่มน้ำปิงที่เป็นจังหวัดกำแพงเพชรในปัจจุบันนั้นเกิดความเชื่อถือ ในการที่ตนต้องอยู่ในการปกครองของทางฝ่ายสุโขทัย ว่าภายใต้การปกครองของพระธรรมิกราช คือ สมเด็จพระมหาธรรมราชาลิไทนั้น จักทรงนำพาบ้านเมืองพร้อมทั้งอาณาประชาราษฎร์ในขอบขัณฑสีมาของพระองค์ให้ประสบกับความสุขความเจริญรุ่งเรือง โดยมิอาจมีพระราชาพระองค์ใดในเวลานั้นที่จักเปี่ยมด้วยพระราชกฤษฎาภินิหารและบุญญาธิการเสมอเหมือนด้วยองค์สมเด็จพระมหาธรรมราชาลิไทเช่นนี้เจ้าผู้ครองเมืองทั้งหลายในแถบนี้จึงควรค่าแก่การที่มาสวามิภักด์ิต่อพระองค์ ซึ่งเป็นการสร้างความยอมรับพระองค์จากภายในจิตใจของเจ้าผู้ครองเมือง โดยมิต้องใช้แสนยานุภาพทางทหารไปบังคับขู่เข็ญแต่เพียงประการเดียว อันจะยังมาซึ่งเสถียรภาพของดินแดนในการปกครองของอาณาจักรสุโขทัย