รูปเหมือนบุคคล ก่อนสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4)

บทคัดย่อ

รูปเหมือนบุคคลก่อนสมัยรัชกาลที่ 4 เป็นตัวอย่างสำคัญของงานศิลปกรรมในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของการเปลี่ยนแปลงจากประติมากรรมแบบอุดมคติไปสู่แบบสมจริง รูปเหมือนบุคคลกลุ่มนี้มีทั้งหมด 6 รูป เป็นรูปของพระสงฆ์ที่สำคัญ และฆารวาสที่เผาตัวเพื่อต้องการบรรลุโพธิญาณ

รูปแบบศิลปะของรูปเหมือนบุคคลในระยะแรก คือ ช่วงรัชกาลที่ 2-ต้นรัชกาลที่ 3 พยายามสร้างให้มีรายละเอียดเหมือนมนุษย์ คือแสดงลักษณะตามหลักของสรีระวิทยามนุษย์ของร่างกายส่วนบนแล้ว ใบหน้าแสดงโหนกคิ้ว โหนกแก้ม รอยย่นของกล้ามเนื้อ ส่วนคอมีเส้นเอ็น กระดูกไหปลาร้า แต่ยังไม่ะเอียดเท่ากับรูปเหมือนบุคคลในช่วงปลายรัชกาลที่ 3 ซึ่งมีความสมจริงยิ่งขึ้น กระแสความนิยมศิลปะแบบสมจริงนี้ยังสอดคล้องกับศิลปะแขนงอื่นๆ ด้วย เช่น งานจิตรกรรมและวรรณกรรม

ด้านคติในการสร้าง ถึงแม้ว่ารูปแบบของประติมากรรมบุคคลกลุ่มนี้จะแสดงความสมจริงดังที่ได้กล่าวไปแล้ว แต่สาระของประติมากรรมไม่ได้ต่างไปจากรูปสมมุติเลย นั่นคือมีจุดมุ่งหมายในการสร้างเพื่อที่จะใช้เป็นรูปเคารพ โดยเชื่อว่ารูปเหมือนเหล่านี้มีพลังศักดิ์สิทธิ์ที่สามารถให้คุณโทษแก่ผู้บูชาได้