"ฐานบัวเข่าพรหม" เอกลักษณ์ของศิลปะล้านช้าง : ความสัมพันธ์โยงใยล้านช้าง ล้านนา และอยุธยา
คำสำคัญ:
ล้านนา, ศิลปะล้านช้าง, ฐานบัวเข่าพรหมบทคัดย่อ
ฐานบัวเข่าพรหมถือเป็นเอกลักษณ์ของศิลปะล้านช้าง น่าจะปรากฏขึ้นครั้งแรกในเจดีย์ทรงปราสาทยอด ณ พระธาตุบังพวนองค์เดิม ราวปลายพุทธศตวรรษที่ 21- ต้นพุทธศตวรรษที่ 22 ก่อนที่จะส่งแรงบันดาลใจไปให้กับเจดีย์ทรงบัวเหลี่ยม อันมีต้นแบบที่พระธาตุสองรัก ต้นพุทธศตวรรษที่ 22 หลังจากนั้นก็นิยมสืบมาในศิลปะล้านช้าง โดยที่มีการรับส่งรูปแบบระหว่างเจดีย์ทั้งสองประเภทนี้ ฉะนั้น เอกลักษณ์ของศิลปะล้านช้างจึงถือกำเนิดขึ้นในดินแดนล้านช้างแถบภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ก่อนที่จะแพร่หลายในพื้นที่สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
ทั้งนี้แสดงให้เห็นว่าดินแดนแถบภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยในปัจจุบัน ครั้งหนึ่งเคยปกครองโดยกษัตริย์ล้านช้างสลับสับเปลี่ยนกับกษัตริย์อยุธยา ทำให้กลายเป็นพื้นที่ชายแดนระหว่างอาณาจักรล้านช้างกับอาณาจักรอยุธยา อย่างไรก็ตาม กลุ่มชนส่วนใหญ่ทีอาศัยอยู่ในบริเวณนี้คงเป็นชาวล้านช้าง รวมไปถึงกลุ่มช่างที่สร้างสรรค์งานศิลปกรรม ดังที่มีการผสมกลมกลืนเอารูปแบบของศิลปะอยุธยารวมเข้ากับเอกลักษณ์ของศิลปะล้านช้างได้อย่างลงตัว
เอกสารอ้างอิง
กรรณิการ์ วิมลเกษม, “จารึกวัดธาตุเมืองหลวงพระบาง,” ใน 80 ปี ศาสตราจารย์ ดร. ประเสริฐ ณ นคร รวมบทความทางวิชาการด้านจารึกและเอกสารโบราณ (กรุงเทพฯ: คณะกรรมการจัดงาน 80 ปี ศาสตราจารย์ ดร. ประเสริฐ ณ นคร, 2542), 63-66.
คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมและโบราณคดี, ประชุมศิลาจารึกภาคที่ 3 (กรุงเทพฯ: สํานักทําเนียบนายกรัฐมนตรี, 2508), 221-225.
คณะอนุกรรมการตรวจสอบและชําระตํานานพื้นเมืองเชียงใหม่, ตํานานพื้นเมืองเชียงใหม่ ฉบับเชียงใหม่ 700 ปี (เชียงใหม่: โรงพิมพ์มิ่ง เมือง, 2538), 91.
จิรศักดิ์ เดชวงศ์ญา, บรรณาธิการ, ความสัมพันธ์ระหว่างล้านนา ล้านช้าง: กรณีศึกษาศิลปกรรมในเมืองเชียงใหม่ และหลวงพระบาง (เชียงใหม่: โรงพิมพ์นพบุรี, 2544), 45.
จิรศักดิ์ เดชวงศ์ญา, บรรณาธิการ, ความสัมพันธ์ระหว่างล้านนา ล้านช้าง: กรณีศึกษาศิลปกรรมในเมืองเชียงใหม่ และหลวงพระบาง (เชียงใหม่: โรงพิมพ์นพบุรี, 2544), 40.
ชาญ คณิตอาวรณ์, “ปราสาทพระเจ้าในศิลปะล้านนา: ความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์วัฒนธรรมระหว่าง เมืองเชียงใหม่และนครลําปาง” (วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2550), 35-53.
เชษฐ์ ติงสัญชลี, บทบาทของฐานบัวสี่เหลี่ยมเพิ่มมุมของเจดีย์แบบล้านนาในศิลปะล้านช้าง พุทธศตวรรษที่ 21-22 (รายงานประกอบวิชาการศึกษาโดยเสรี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2541), 51-54.
เชิดเกียรติ กุลบุตร, “สถูปแบบล้านช้างในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศ ไทย” (วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ บัณฑิตวิทยาลัยมหาวิทยาลัย ลปากร, 2533), 72.
พระยาประชากิจกรจักร [แช่ม บุนนาค], พงศาวดารโยนก, พิมพ์ครั้งที่ 7 (กรุงเทพฯ: แพร่พิทยา, 2516), 374.
มหาสีลา วีระวงส์, พงศาวดารลาว, แปลโดย ทองสืบ ศุภมาร์ค (กรุงเทพฯ: องค์การค้าคุรุสภา, 2528), 88-90.
วรลัญจก์ บุญยสุรัตน์, ชี่นชมสถาปัตย์: วัดในหลวงพระบาง (กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ, 2547), 125-127.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์, “ฐานบัวงอน” กับความสัมพันธ์ด้านศิลปกรรมระหว่างล้านนากับล้านช้าง,” ศิลปวัฒนธรรม 22, 4 (กุมภาพันธ์ 2544): 76-78.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์, ศิลปะเมืองเชียงแสน วิเคราะห์งานศิลปกรรมร่วมกับหลักฐานทางโบราณคดี และเอกสาร ทางประวัติศาสตร์ (กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, 2551), 75 และ 345-346.
สันติ เล็กสุขุม, ศิลปะภาคเหนือ: หริภุญชัย-ล้านนา, พิมพ์ครั้งที่ 2 (กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ, 2549), 116-117.
หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, จารึก ในระเทศไทย เล่ม 5: อักษรขอม อักษรธรรม และอักษรไทย พุทธศตวรรษ ที่ 19-24 (กรุงเทพฯ: หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, 2529), 291-298.
ฮันส์ เพนธ์ และคณะ, ประชุมจารึกล้านนา เล่ม 4: จารึกในพิพิธภัณฑ์ฯ เชียงใหม่ (เชียงใหม่: โรงพิมพ์มิ่งเมือง, 2543), 21.
ดาวน์โหลด
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความนี้เป็นผลงานของข้าพเจ้าแต่เพียงผู้เดียว และ/หรือเป็นผลงานของข้าพเจ้าและผู้ร่วมงาน ตามชื่อที่ระบุในบทความจริง และเป็นผลงานที่มิได้ถูกนำเสนอหรือตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน
