นาเวียงใหญ่ : ชุมชนทางชาติพันธุ์ในหุบเขาด่านซ้าย จังหวัดเลย
คำสำคัญ:
ด่านซ้าย, ชาติพันธุ์, ประเพณีบทคัดย่อ
บ้านนาเวียงใหญ่ คือชุมชนทางชาติพันธุ์ (Ethnic Community) แห่งลุ่มน้ำหมันในเขตหุบเขาด่านซ้ายชุมชนหนึ่ง จากภาพพจน์ที่เกิดจากตำนานที่พวกเขาเล่าว่าสืบเชื้อสายมาจาก “ลาวเวียง” แห่งดินแดนล้านช้างที่อพยพมาสร้างพระธาตุศรีสองและมาอาศัยอยู่ในแถบหุบเขาและลุ่มน้ำหมัน อันเป็นกลุ่มชนที่มีชะตากรรมร่วมกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษผู้สร้างพระธาตุ เรื่องในอดีตยังคงมีความหมายเชื่อมโยงกับปัจจุบันทำให้เกิดการสร้างและสืบทอดพิธีกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับพระธาตุศรีสองรัก ซึ่งถือเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ สามารถเชื่อมความผูกพันของพวกเขากับชุมชน โดยมีการจัดระบบความเชื่อเรื่องผีเจ้านายอันเป็นตัวแทนของกษัตริย์แห่งล้านช้างที่ส่งมาดูแล คุ้มครองให้คนในชุมชนแถบนี้มีความสงบร่มเย็น รวมเข้ากับความเชื่อทางพุทธศาสนา ตลอดจนความเชื่อเรื่องสายตระกูล และผีอื่นๆ อีกจำนวนหนึ่ง ซึ่งสามารถเชื่อมโยงสมาชิกชุมชนให้สัมพันธ์กัน
เอกสารอ้างอิง
โครงการอบรมเชิงปฏิบัติการทางประวัติศาสตร์โบราณคดีและชาติพันธุ์. รายงานการวิจัย “การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒธรรมกรณีศึกษาบ้านด่านซ้าย นาเวียง และนาหอลุ่มน้ำหมัน อ.ด่านซ้าย จ.เลย” สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.), 2548.
ชลิต ชัยครรชิต. “ผีตาโขนจากการบูชาบรรพชนถึงการละเล่นในบุญหลวง”: สารวัฒนธรรม. สํานักวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยขอนแก่น. ปีที่ 11 ฉบับที่ 1 2 มกราคม – สิงหาคม 2548, หน้า 16 – 18.
ชไมพร พรเพ็ญพิพัฒน์. ผีตาโขนมรดกแผ่นดินศรีสองรัก. กรุงเทพฯ: บริษัทด่านสุธาการพิมพ์, 2546.
ปรานี วงษ์ เทศ. สังคมและวัฒนธรรมในอุษาคเนย์. กรุงเทพฯ: เรือนแก้วการพิมพ์, 2543.
วลัยลักษณ์ ทรงศิริ. บรรณาธิการ, ผีกับพุทธศาสนา และความเชื่อในสังคมด่านซ้าย: ดุลยภาพทางจิต-วิญญาณของชาวบ้านในลุ่มน้ำหมัน. กรุงเทพฯ: มูลนิธิเล็ก-ประไพวิริยะพันธุ์, 2548.
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร(องค์การมหาชน). ว่าด้วยแนวทางการศึกษาชาติพันธุ์. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยา สิรินธร, 2547.
สยุมพร กาษรสุวรรณ. ภาพสะท้อนจากประเพณีผีตาโขน. วิทยานิพนธ์ศม.มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2544.
สุเทพ สุนทรเภสัช. ชาติพันธุ์สัมพันธ์. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ, 2548.
อมรา พงศาพิชญ์. วัฒนธรรมศาสนาและชาติพันธ์: วิเคราะห์สังคมไทยแนวมานุษยวิทยา. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, พิมพ์ครั้งที่ 4, 2538.
อมรา พงศาพิชญ์. ความหลากหลายทางวัฒนธรรม (กระบวนทัศน์และบทบาทในประชาสังคม).กรุงเทพฯ; สํานักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2542.
เอกรินทร์ พึ่งประชา.“การลดทอนความศักดิ์สิทธิ์โดยทุนนิยมและรัฐ” เมืองโบราณ, 2548.
Ekarin Phungpracha, 2007. The Phitakhon Festival Meaning and Sociocultural Context: Case Study ; Dansai District Northeastern Thailand, Presentation to Yale University.
หนังสืออ่านประกอบ
ยศ สันตสมบัติ. หลักช้าง: การสร้างใหม่ของอัตลักษณ์ ไทในใต้คง. กรุงเทพฯ: โครงการวิถีทรรศน์, 2543.
ยศ สันตสมบัติ. “หลักช้างนิยามความหมายและอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ในกระแสการเปลี่ยนแปลง” วารสารธรรมศาสตร์ ปีที่ 26 ฉบับที่ 3 ก.ย. – ธ.ค. 2543
ยศ สันตสมบัติ. อํานาจพื้นที่และอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์: การเมือง วัฒนธรรมของรัฐชาติในสังคมไทย 1. กรุงเทพฯ; ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การ มหาชน), 2551.
ยศ สันตสมบัติ. อํานาจพื้นที่และอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์: การเมือง วัฒนธรรมของรัฐชาติในสังคมไทย 2. กรุงเทพฯ; ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การ มหาชน), 2551.
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การ มหาชน). วาทกรรมอัตลักษณ์. กรุงเทพฯ; ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, 2547.
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). ความเป็นไทย/ความเป็นไท. กรุงเทพฯ; ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, 2547.
สํานักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม. ชาติพันธุ์และมายาคติ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์องค์การรับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์, 2546.
สุเทพ สุนทรเภสัช. มานุษยวิทยากับประวัติศาสตร์. กรุงเทพฯ: เมือง โบราณ, 2540
อคิน ระพีพัฒน์; ม.ร.ว., วัฒนธรรม คือ ความหมาย: ทฤษฎีและวิธีคิดของคลิฟฟอร์ด เกียร์ซ. 2547: 83 – 84)
ดาวน์โหลด
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความนี้เป็นผลงานของข้าพเจ้าแต่เพียงผู้เดียว และ/หรือเป็นผลงานของข้าพเจ้าและผู้ร่วมงาน ตามชื่อที่ระบุในบทความจริง และเป็นผลงานที่มิได้ถูกนำเสนอหรือตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน
