การศึกษาเปรียบเทียบตามหลักเภสัช 4 ของสมุนไพรธาตุดินในตำราโรคนิทาน ฉบับพระยาวิชยาธิบดี (กล่อม) กับคัมภีร์โรคนิทาน ในตำราเวชศาสตร์ฉบับหลวง รัชกาลที่ 5
คำสำคัญ:
พระยาวิชยาธิบดี(กล่อม), สมุนไพรไทย, โรคนิทานบทคัดย่อ
ตำราโรคนิทานเป็นตำราการแพทย์แผนไทยฉบับหนึ่ง กล่าวถึงโรคที่เกิดจากความผิดปกติของธาตุ ดิน น้ำ ลม ไฟ สาเหตุการเจ็บป่วย และตำรับยาที่ใช้แก้โรค งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อถอดความและเผยแพร่ตำราโรคนิทาน ฉบับพระยาวิชยาธิบดี (กล่อม) เพื่อวิเคราะห์ เปรียบเทียบเนื้อหา (เฉพาะธาตุดิน) ของตำราโรคนิทาน ฉบับพระยาวิชยาธิบดี (กล่อม) กับคัมภีร์โรคนิทาน ในตำราเวชศาสตร์ฉบับหลวง รัชกาลที่ 5 และศึกษาจำนวนและชนิดของเครื่องยาสมุนไพร (เฉพาะธาตุดิน) ที่ใช้ และเพื่อวิเคราะห์ตามหลักเภสัช 4
จากการศึกษาพบธาตุดิน 20 ประการ ซึ่งมีการอธิบายถึง ลักษณะปกติ อาการเมื่อเกิดการพิการ ยารักษา เมื่อนำมาเปรียบเทียบกันทั้ง 2 คัมภีร์ พบว่า ธาตุดินมีความคล้ายกัน 18 ประการ และมีการเขียนแตกต่างกันจำนวน 2 ประการ โดยเรียบเรียงเนื้อหาไว้สลับกัน คือ อันตัง (ลำไส้ใหญ่) และอันตคุณัง (ลำไส้น้อย) มีตำรับยาที่เหมือนกันทั้งสิ้น 57 ตำรับ มีเครื่องยาที่คล้ายคลึงกันทั้ง 2 ตำรา จำนวน 351 ชนิด กลุ่มของรสยาสมุนไพรที่พบมากที่สุด คือ กลุ่มสมุนไพรที่มีการระบุรสยาแบบสองรส พิกัดยาที่พบตรงกันทั้ง 2 ตำรา และพบมากที่สุด คือ จุลพิกัด วิธีการปรุงยาพบตรงกันจำนวน 13 วิธี
เอกสารอ้างอิง
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข, 2546. ประมวลผลงานวิจัยด้านพิษวิทยา ของสถาบันวิจัยสมุนไพร เล่ม 1 .กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์การศาสนา.
โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ และ ยงศักดิ์ ตันติปิฎก, 2550. แนวคิดไทยเรื่องสุขภาพและความเจ็บป่วย. ชาติชาย มุกสง, วรัญญา เพ็ชรคง และ นงลักษณ์ ตรงศีลสัตย์ (บรรณาธิการ). นนทบุรี: สำนักวิจัยสังคมและสุขภาพ (สวสส).
คณะกรรมการแห่งชาติด้านยา, 2551. บัญชียาจากสมุนไพร พ.ศ. 2549. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
ทัพพ์เทพ ทิพยเจริญธัม, 2560. “การศึกษาวิเคราะห์สมุนไพรในคัมภีร์สรรพลักษณสรรพคุณ แลมหาพิกัดฯ.” วิทยานิพนธ์ปริญญาแพทย์แผนไทยประยุกต์มหาบัณฑิต คณะแพทยศาสตร์ ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล, กรุงเทพฯ.
นันทวัน บุณยะประภัศร และ อรนุช โชคชัยเจริญพร, 2541. สมุนไพรไม้พื้นบ้าน เล่ม 2. กรุงเทพฯ: บริษัท ประชาชน จำกัด.
พร้อมจิต ศรลัมพ์ และ รุ่งระวี เต็มศิริฤกษ์กุล, 2556. รสยาสมุนไพรกับสารเคมี: ความเหมือนที่แตกต่าง. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สามลดา.
มูลนิธิฟื้นฟูส่งเสริมการแพทย์ไทยเดิมฯ และ โรงเรียนอายุรเวทธํารง สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล, 2550. ตำราการแพทย์ไทยเดิม (แพทย์ศาสตร์สังเคราะห์ ฉบับอนุรักษ์) เล่ม 1. กรุงเทพฯ: ศุภวนิชการพิมพ์.
มูลนิธิฟื้นฟูส่งเสริมการแพทย์ไทยเดิมฯ อายุรเวทวิทยาลัย (ชีวกโกมารภัจจ์), 2548. ตำราเภสัชกรรมไทย.กรุงเทพฯ: พิฆเณศ พริ้นติ้ง เซ็นเตอร์.
สำนักงานข้อมูลและคลังความรู้ กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก, 2560. ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย 1: คำอธิบายกล่าวเส้นสิบในตำราโรคนิทานคำฉันท์ 11 และแผนนวดคว่ำในจารึกตำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร. นนทบุรี: กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก.
สำนักวิชาการ กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข, 2553. รายงานการสาธารณสุขไทยด้านการแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้าน และการแพทย์ทางเลือก. วิชัย โชควิวัฒน, สุวิทย์ วิบุลผลประเสริ ฐ และประพจน์ เภตรากาศ (บรรณาธิการ). นนทบุรี: กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข.
เสาวรส โพธิเศรษฐ, วิชัย โชควิวัฒน และ ศุภะลักษณ์ ฟักคํา, 2560. “การศึกษาคัมภีร์แพทย์แผนไทย: กรณีศึกษาคัมภีร์มหาโชตรัตผูก 2.” การประชุมวิชาการเสนอผลงานวิจัย ระดับบัณฑิตศึกษาครั้งที่ 2 มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม 2560 (หน้า 644-650). มหาสารคาม: มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 20 มกราคม 2560.
อภิรดา เอี่ยมอํา, ทัพพ์เทพ ทิพยเจริญธัม, ฉันทณัฏฐ์ ทิพยเจริญธัม, วิมลมาศ ชัยวรศิลป์ และ ธรรมณพรรธ ดวงดี, 2562. “การศึกษาวิเคราะห์สมุนไพรในคัมภีร์พรหมปโรหิต.” วารสารดำรงวิชาการ 17(2) :137-162.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความนี้เป็นผลงานของข้าพเจ้าแต่เพียงผู้เดียว และ/หรือเป็นผลงานของข้าพเจ้าและผู้ร่วมงาน ตามชื่อที่ระบุในบทความจริง และเป็นผลงานที่มิได้ถูกนำเสนอหรือตีพิมพ์ที่ใดมาก่อน
