สัญลักษณ์ลำบองราหูที่ศาลาแม่ซื้อวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม: ความสัมพันธ์แพทยศาสตร์และโหราศาสตร์

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อจะศึกษาสัญลักษณ์ลำบองราหูซึ่งเป็นชื่อโรคหนึ่งที่เกิดกับเด็กแรกเกิด 1-12 เดือนที่ศาลาแม่ซื้อวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม จากการศึกษาพบว่าแพทยศาสตร์โบราณของไทยนำเสนอองค์ความรู้เกี่ยวกับโรคของเด็กผ่านแนวคิดโหราศาสตร์ทั้งภาคคำนวณ ภาคพยากรณ์ และภาคพิธีกรรม โดยใช้สื่อ 2 ประเภทคือ ประเภทแรก ภาพจิตรกรรมสื่อถึงอาการของโรคจะนำเสนอผ่านสัญลักษณ์ภาพที่มีความหมายสัมพันธ์กับ เทวดาประจำราศี ธาตุประจำฤดูกาลตามแนวคิดโหราศาสตร์ภาคคำนวณ ประเภทที่สอง จารึกบนแผ่นศิลาสื่อถึงวิธีการรักษาโรคซึ่งเป็นข้อมูลด้านเวทมนตร์ โอกาสในการรักษา ยาสมุนไพร และการแต่งเครื่องพลีเพื่อทำพิธีกรรมที่สัมพันธ์กับเทวดานพเคราะห์ประจำวันเกิดซึ่งถือเป็นภาคพิธีกรรมและภาคพยากรณ์ ทั้งนี้ในการทำพิธีกรรมรักษานั้นจะต้องมีการอัญเชิญเทวดาและมีการจัดแต่งเครื่องพิธีเพื่อบูชาเทวดา นำดินหรือแป้งมาจากสถานที่อาถรรพ์เพื่อปั้นรูปเทวดานพเคราะห์และบรรจุสัญลักษณ์เทวดานพเคราะห์ประจำวันเกิด แบ่งตามช่วงเวลาเจ็บป่วยข้างขึ้นข้างแรม ขั้นตอนและพิธีกรรมดังกล่าวมีลักษณะเป็นการเสี่ยงทายเพื่อแสดงให้เห็นว่าเด็กจะหายป่วยเพื่อสร้างขวัญกำลังใจให้แก่ญาติพี่น้องของเด็ก ในส่วนเนื้อหาเกี่ยวกับยาก็มีวิธีการรักษาที่หลากหลายทั้งวิธีการปรุงยาและสูตรยาซึ่งจะแตกต่างกันออกไปขึ้นอยู่กับเดือนที่เด็กเจ็บป่วย