จิตรกรรมนรกภูมิในกระดาน "ดวด" ของภาคใต้

บทคัดย่อ

การศึกษาจิตรกรรมนรกภูมิในกระดานเล่นดวดมีวัตถุประสงค์สำคัญเพื่อแสดงให้เห็นเอกลักษณ์ของงานจิตรกรรมที่เขียนประกอบการเล่น “ดวด” การละเล่นพื้นบ้านของภาคใต้ที่อาศัยเนื้อหาเรื่องโลกศาสตร์ในไตรภูมิมาประกอบการสร้างตารางเพื่อใช้เดินเบี้ย กับการวิเคราะห์หาบริบททางสังคมที่มีอิทธิพลต่อการเขียนจิตรกรรมดังกล่าวซึ่งเน้นเขียนเฉพาะภาพนรกภูมิ ในส่วนกามภูมิเท่านั้น ไม่ปรากฏภาพรูปภูมิ และอรูปภูมิอยู่ในงานจิตรกรรมกลุ่มนี้เลย โดยผลจากการศึกษาสามารถสรุปได้ว่างานจิตรกรรมกลุ่มนี้เป็นงานช่างท้องถิ่น มีเอกลักษณ์อยู่ที่การเลือกนำภาพนรกรอบนอกของนรกบ่าว กับมหานรกหรือนรกขุมใหญ่มาเขียน เพื่อให้ผู้เล่นสามารถกำหนดทิศทางการเดินเบี้ยของตนได้ ขณะเดียวกันบริบททางสังคมภาคใต้ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 25 ที่ยังคงให้ความสำคัญกับคติความเชื่อเรื่องยุคพระศรีอาริยเมตไตรย เรื่องนรก–สวรรค์อยู่ น่าจะมีอิทธิพลต่อการปลูกฝังเรื่องการประกอบกรรมดีละเว้นกรรมชั่วผ่านการละเล่นดังกล่าว โดยวิธีการสั่งสอนที่สำคัญและถือเป็นค่านิยมของคนในท้องถิ่นคือ การเน้นให้ผู้คนรู้สึกหวาดกลัว ไม่กล้ากระทำชั่วต่อไป จึงเลือกเขียนเฉพาะภาพขุมนรกดังกล่าว