สนธิในอรรถกถาธรรมบท วรรคที่ 1 – 10

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

อรรถกถาธรรมบทแต่งราวพุทธศตวรรษที่ 10 ก่อนหน้าคัมภีร์ไวยากรณ์เล่มเก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลือคือกัจจายนวยากรณ์ซึ่งแต่งราวพุทธศตวรรษที่ 16 ทำให้เกิดความสงสัยว่าอรรถกถาธรรมบทซึ่งแต่งขึ้นในยุคที่ยังไม่ปรากฏไวยากรณ์มีวิธีการสนธิอย่างไร

สนธิคือการต่อเสียง 2 เสียงเข้าด้วยกัน บทความนี้ให้รายละเอียดการสนธิในอรรถกถาธรรมบท วรรคที่ 1 – 10 ว่ามีรูปสำเร็จที่ได้จากการต่อเสียงเป็นเช่นไร มีรูปแบบที่กำหนดเป็นหลักเกณฑ์ตายตัวได้หรือไม่ ได้ผลสรุปว่า อรรถกถาธรรมบทมีรูปแบบการสนธิที่คงเส้นคงวา เมื่อคำเดียวกันสนธิกันจะได้รูปสำเร็จเป็นอย่างเดิมเสมอ, คำศัพท์ที่นำมาสนธิมากที่สุดคือ อิติ, วิธีที่นิยมใช้มากที่สุดคือการลบเสียงหน้า, คำบางคำ เช่น อิติ อิทานิ อปิ อสิ มีวิธีการเฉพาะตนคือลบ อิ หรือ อ ก่อนทุกครั้ง, เสียงสระฐานเดียวกันต่อกันได้รูปสำเร็จเป็นเสียงยาวของสระฐานนั้น ๆ, เติม ยฺ อาคมเพื่อให้ออกเสียงสะดวก ถ้าเสียงหลังเป็น เอ และเสียงหน้าคือ ย (ตูนาทิ),  อิ, อี, อุ (รวมถึง อู ที่ไม่พบตัวอย่างด้วย), เอ, หรือ โอ เท่านั้น หรือจะไม่เติม ยฺ ก็ได้

รูปแบบสนธิที่พบในอรรถกถาธรรมบทสามารถยึดเป็นตัวอย่างในการสนธิของผู้เรียนหรือผู้เขียนภาษาบาลีได้เนื่องจากมีรูปแบบที่กำหนดได้ชัดเจนกว่าคัมภีร์ไวยากรณ์มีกัจจายนวยากรณ์เป็นต้นที่กล่าวถึงเครื่องมือสนธิแต่ไม่ได้กล่าวถึงสภาพแวดล้อมที่เป็นเงื่อนไขให้เกิดการสนธิแต่ละรูปแบบไว้

คำสำคัญ : อรรถกถาธรรมบท, สนธิ, การต่อเสียง