ตุงไจย (ไชย) ล้านนากับผ้าเช็ด: พัฒนาการด้านรูปแบบศิลปกรรมและความสืบเนื่อง

บทคัดย่อ

ตุงไจย (ไชย) ในล้านนา ใช้ในการสักการบูชาพระธาตุ พระบรมสารีริกธาตุ และใช้เป็นสัญลักษณ์แห่งงานฉลองสมโภช ในหมู่ชาวไตยวนและไตลื้อ มักเป็นผ้าผืนเรียบไม่ปรากฏลวดลาย มีนักวิชาการบางท่านตั้งข้อสังเกตว่า ผ้าเช็ดของชาวลื้อกับตุงไจยมีรูปแบบศิลปกรรมที่ใกล้เคียงกันมาก และบางครั้งถูกนำมาใช้ถวายหน้าพระประธานในวิหารโดยทำหน้าที่เช่นเดียวกับตุง บทความนี้จะตรวจสอบรูปแบบ โครงสร้างผ้าและเทคนิคศิลปกรรมผ้าทั้งสองชนิด เพื่ออธิบายพัฒนาการด้านรูปแบบและเป็นแนวทางในการกำหนดอายุงานศิลปกรรมชนิดนี้ จากการตรวจสอบโครงสร้างผ้าและแม่ลาย แสดงให้เห็นว่า ผ้าเช็ดประเภทหนึ่งของชาวไตลื้อ มีลักษณะใกล้เคียงกับตุง แต่เท่าที่หลักฐานปรากฏ ผ้าเช็ดประเภทนี้ ถูกกำหนดอายุไว้ราวปลายพุทธศตวรรษที่ 25 จึงอาจเป็นไปได้ว่า ผ้าเช็ด ที่มีลักษณะคล้ายตุง เกิดขึ้นภายหลังโดยสืบต่อรูปแบบศิลปกรรมและเทคนิคการสร้างผืนผ้ามาจากการสร้างตุงไจย และปรับปรุงการวางลวดลายในผืนผ้าให้สอดคล้องกับการใช้งานเป็นผ้าเช็ด ดังนั้นผ้าเช็ดประเภทนี้ของชาวลื้อจึงเป็นงานสร้างสรรค์ที่เกิดขึ้นภายหลังและใช้เฉพาะในกลุ่มคนไตลื้อเท่านั้น