ฤษีในบทละครเรื่องรามเกียรติ์ พระราชนิพนธ์ใน พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะเด่น บทบาท และข้อสังเกตในการสร้างตัวละครฤษีในบทละครเรื่องรามเกียรติ์ พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ผลการศึกษาพบว่าลักษณะเด่นของฤษี แบ่งเป็น 5 ลักษณะ คือ (1) ฤษีมีความเมตตา (2) ฤษีรู้ลึกในศาสตร์และศิลป์  (3) ฤษีเป็นผู้ทรงอานุภาพ  (4) ฤษีเป็นผู้มีฌานหยั่งรู้ (5) ฤษีเป็นผู้มีความเพียรในพรต บทบาทของฤษีกับการดำเนินเรื่อง แบ่งเป็น 7 บทบาท คือ (1) ฤษีเป็นผู้อภิบาล  (2) ฤษีเป็นที่ปรึกษา ชี้แนะแนวทาง (3) ฤษีเป็นสื่อติดต่อเทพ  (4) ฤษีเป็นผู้ไกล่เกลี่ย  (5) ฤษีมีบทบาทสำคัญในเรื่องเล่าแทรก (6) ฤษีมีบทบาทสร้างรสวรรณคดี (7) ฤษีมีบทบาทสื่อแง่คิด ข้อสังเกตการสร้างตัวละครฤษีเห็นชัด 4 ประการ คือ (1) ฤษีเป็นผู้อาวุโส เหมือนญาติผู้ใหญ่ (2) การดัดแปลงฤษีอินเดียโบราณเป็นฤษีแบบไทย (3) ตัวละครฤษีสัมพันธ์กับฤษีผู้สร้างตำนานเมือง (4) ฤษีฝ่ายทศกัณฐ์มีลักษณะบกพร่อง การศึกษาครั้งนี้ก่อให้เกิดความเข้าใจอัจฉริยภาพกวีไทยที่สร้างสรรค์ตัวละครฤษีให้มีลักษณะเด่น มีบทบาทสำคัญต่อตัวละครอื่นๆ และสื่อค่านิยมความเป็นไทย คือ การดำรงสถานะปูชนียาจารย์ และผู้อาวุโสที่น่าเคารพ